آمار طلاق یا آسیب های طلاق؟!

نشست “بررسی رشد سریع طلاق در ایران” عصر دیروز با حضور اساتید جامعه شناسی دکتر سید حسن حسینی، دکتر بهرام بیات، دکتر سید ضیاء هاشمی و دکتر محمد تقی کرمی و در محل موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران و با همکاری قوه قضائیه برگزار شد.  

به گزارش خبرنگار مهرخانه، در ابتدای جلسه، دکتر سید ضیاء هاشمی جامعه شناس و مدیر موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، با ارائه و مقایسه آمار طلاق در سال های اخیر، اظهار داشت: میزان طلاق در سالیان مختلف افزایش یافته است و با مقایسه تعداد طلاق ها به نسبت ازدواج، ضرورت یک نگاه تخصصی و مبتنی بر واقعیت احساس می شود.
وی افزود: در سال ۱۳۷۲ از هر ۱۰۰ ازدواج یکی به طلاق منجر می شد، این میزان در سال ۸۵ به ۱۲ طلاق و در سال ۹۰ به ۱۶ طلاق در ۱۰۰ ازدواج رسیده است؛ یعنی ۳۳/۱۶ درصد و نکته قابل توجه اینکه در استان تهران و البرز ۳۳ درصد است، یعنی از هر سه ازدواج یکی به طلاق منجر می شود.
به گفته هاشمی این آمار، تنها به طلاق های رسمی اختصاص دارد، اما با مفهومی به نام طلاق عاطفی نیز مواجه هستیم که جایی ثبت نمی شود و ۴۰ درصد زوجین با آن دست و پنجه نرم می کنند.
مدیر موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران تصریح کرد: اگر طلاق های عاطفی را نیز به این آمار ۱۶ درصد اضافه کنیم، نشان دهنده آن است که ۵۰ درصد خانواده های ایرانی ناموفق هستند و ۵۰ درصد فرزندان در محیطی پرورش می یابند که یا والدین از هم جدا شده اند و یا در آستانه جدایی هستند و همدیگر را تحمل می کنند.

رشد طلاق در ایران به نسبت جوامع صنعتی، کمتر است
در ادامه جلسه دکتر حسینی به بررسی روند طلاق در سال های اخیر اشاره کرد و گفت: تقریباً در همه دوره ها رشد طلاق را داشته ایم و این شرایط نسبت به جوامع صنعتی خیلی کند بوده است و زمانی که نسبت طلاق به ازدواج در کشورهای صنعتی ۵۰ به ۵۰ بود، در ایران ما با آمار ۶تا ۸ درصد مواجه بودیم.
وی افزود: میزان طلاق در استان های مختلف در طول این سال ها به یک نسبت رشد داشته است، اما در سال های اخیر ملاحظه می کنیم استانی مثل یزد که همیشه کمترین آثار طلاق را داشته است نیز با رشد طلاق روبروست.
به گفته حسینی استان های البرز، تهران، خراسان رضوی، کرمانشاه و قم همواره جزء استان های پر طلاق کشور در طول سال های ۸۳ تا ۹۰ بوده و آمار بالای میانگین طلاق در کشور را به خود اختصاص داده اند.
این جامعه شناس ادامه داد: به دلیل پایین آمدن انفجار جمعیتی در سال های ۸۸ تا ۹۰ و کاهش میزان ازدواج ها در این سال ها، ما به یک وضعیت ثابتی در طلاق خواهیم رسید و این نسبت طلاق در مناطق شهری نسبت بالایی دارد. در سال ۸۵ نسبت طلاق در جامعه شهری ۱۴٫۲ است، در حالی که در جامعه روستایی این میزان برابر با ۴٫۹ است و به عبارت دیگر حدود طلاق هایی که در شهر صورت می گیرد، نسبت به جامعه روستایی سه برابر است.

امروزه بیشتر طلاق ها، توافقی است
حسینی به بیان دلایل بالارفتن آمار طلاق اشاره کرد و گفت: ازدواج در همه فرهنگ ها به این منظور صورت می گیردکه زن و مرد در طول زندگی طبیعی در کنار یکدیگر باشند. برخی جوامع معتقد بودند که دختر باید با لباس سفید به خانه بخت برود و با کفن از آن خانه بیرون بیاید و این مسئله در طول زندگی افراد مشهود بود تا جایی که زن و شوهرها همه مشکلات را در زندگی تحمل می کردند.
وی ادامه داد: تا زمانی که این قوانین بود، زندگی ها ادامه داشت، اما تاریخ حاکی از آن است که به خاطر این اجبار، شاهد یکسری از مفاسد در روابط اجتماعی و جنسی خانواده بوده ایم و به همین دلیل این قوانین لغو شد. پس از ملغی شدن این قوانین، تعداد طلاق ها بیشتر شد و امروزه طلاق هایی که در جوامع غربی اتفاق می افتد به این دلیل است که هیچ زن و مردی خود را مجبور نمی داند که در صورت داشتن اختلاف با زوج یا زوجه، به زندگی در کنار این فرد ادامه دهد. این افراد به توافق می رسند و از هم جدا می شوند و میزان طلاق های توافقی رو به افزایش است.

همبستگی زن و شوهر در سایه مودت و رحمت، مغفول مانده است
این آسیب شناس خانواده با تلمیح به آیه ۲۱ سوره روم که به حکمت تشکیل خانواده و ایجاد امنیت روانی فردی در سایه ازدواج توجه می کند، افزود: با تامل در این آیه متوجه می شویم که ازدواج فقط برای دوری از فسادهای جنسی قلمداد نشده است و نباید برای رابطه زن و مرد تنها وجه جنسی را در نظر گرفت. خداوند در این آیه به همبستگی زن و شوهر در سایه مودت و رحمت تاکید می کند و این نکته ای است که در جامعه امروز ما مغفول مانده است.
وی تاکید کرد: اما خداوند در آیه ای دیگری اشاره می کند که اگر در میان زن و مردی اختلافی ایجاد شد، حکمی از طرف زن و مرد برای حل اختلاف در نظر گرفته شود و اگر نتوانستند مشکلات را حل کنند، این زن و شوهر از هم طلاق بگیرند و این مطلب نشان دهنده آن است که اگر سلامت و آرامشی که می تواند حاصل زندگی یک زوج باشد تامین نشود، این زن و شوهر می توانند از هم جدا شوند.

طلاق

مدرنیته، مهاجرت و تضاد فرهنگی؛ عوامل اصلی شکل گیری طلاق
عضو هیات علمی دانشگاه تهران به نقش مدرنیته در افزایش طلاق اشاره کرد و گفت: علیرغم وجود این تجویز از سوی قرآن برای طلاق، ملاحظه می کنیم در طول فرهنگ اسلامی میزان طلاق های صورت گرفته کم بوده اما با ورود به دنیای مدرن و شهرنشینی ما شاهد طلاق های بیشتری هستیم.
وی با بیان اینکه ازدواج بین دو انسان با جنس و اندیشه های مختلف صورت می گیرد، تصریح کرد: همه جوامع کوچک با تحولات فرهنگی مواجه می شوند و هم شکلی فرهنگی در میان افراد آن جامعه وجود دارد؛ پس وقتی زن و مرد از یک جامعه با فرهنگ ثابت با هم ازدواج کنند، امکان گفتمان و تفاهم برایشان فراهم است.
حسینی ادامه داد: وقتی صحنه عوض شده و جامعه به جامعه دیگری تبدیل می شود، هر کدام از این اقشار برای خودشان یک خرده فرهنگ هستند که در کنار هم یک فرهنگ را به وجود می آورند. شناسایی نقاط مشترک این فرهنگ ها، وظیفه خانواده، نظام تعلیم و تربیت و رسانه آن جامعه است. لذا اگر در جامعه ای با این مواجه هستیم که تحولات به وجود آمده موجب یکسری تحولات و زلزله های اجتماعی می شود، ناشی از این است که عمومیت مردم جامعه نتوانستند نقاط مشترک یکدیگر را کشف کنند.
به اعتقاد این آسیب شناس خانواده مهاجرت نیز می تواند به عنوان یکی از دلایل اصلی طلاق مطرح شود.
وی با اشاره به این مطلب که انسان یک موجود جامعه پذیر و فرهنگ پذیر است، گفت: کسانی که به مناطق حاشیه ای شهرهای بزرگ مهاجرت می کنند، قاعدتاً دچار تحولات فرهنگی بیشتری می شوند. وقتی این اتفاق می افتد گفتمان زوجین با یکدیگر دچار مشکل شده و این تحولات فرهنگی، زندگی زوجین را به سمت طلاق می کشاند.
مدیر گروه آسیب های اجتماعی انجمن جامعه شناسی با اشاره به تاثیر روابط جنسی در زندگی زناشویی تاکید کرد: بعضی فکر می کنند با آموزش جنسی مشکلات زوجینی که از این مسئله رنج می برند، حل می شود، اما به اعتقاد من بهتر است مسایل و مشکلات زناشویی را بیشتر در حوزه فرهنگی و اجتماعی مورد بحث قرار دهیم و در این صورت است که می توانیم علاوه بر یافتن دلایل طلاق، علت سردی های جنسی را نیز پیدا کنیم.

ایجاد امنیت عاطفی، از کارکردهای مهم خانواده است
در ادامه جلسه دکتر بهرام بیات، جامعه شناس و مدیرکل مطالعات اجتماعی معاونت اجتماعی نیروی انتظامی، به بررسی زندگی بعد از طلاق و راهکارهای آن پرداخت و اظهار داشت: در جامعه ما خانواده کوچکترین واحد تحلیل اجتماعی است و یک فرد در سایه خانواده هویت پیدا می کند.
وی به نقش امنیت عاطفی در خانواده ها اشاره کرد و گفت: ایجاد امنیت روانی که در آیات قرآن به آن اشاره شده، یکی از کارکردهای مهم خانواده است و انسان تنها می تواند در دامان خانواده به این امنیت دست پیدا کنند.
بیات افزود: جامعه امروز ما با تحولات زیادی مواجه شده است و این تغییرات جدی، تحولاتی آسیب زاست که امروزه به خود فرد منتقل شده است.
مدیر کل مطالعات اجتماعی نیروی انتظامی تصریح کرد: در گذشته سرنخ طلاق زوجین در دست خانواده بود، مثلا بزرگ خانواده می گفت این زن یا مرد با ما اختلاف دارد و باید از او جدا شوی و جوان ها نیز حق نداشتند روی حرف بزرگتر ها حرف بزنند، اما در حال حاضر این نقش ها تغییر کرده است و بار و مبنای تولید خطر، خود افراد هستند و باید به دنبال نظریه هایی بگردیم که این فضا را برای ما تبیین کنند.

طلاق

قربانیان طلاق چه ویژگی هایی دارند؟
این استاد دانشگاه به بیان ویژگی های فردی زنان و مردانی که به آسیب طلاق دچار شده اند پرداخت و گفت: بعد از طلاق عمدتاً زنان دچار تردید جدی نسبت به خود می شوند و خودشان را به عنوان کسی که عرضه نگه داشتن یک زندگی را نداشته می شناسند.
وی ادامه داد: این فرد، همه سرمایه های فرهنگی، اجتماعی و مالی اش را برای حفظ زندگی اش از دست داده است و پس از طلاق احساس بی سرمایگی می کند.
بیات پارادوکس عشق و نفرت را به عنوان سومین ویژگی عنوان کرد و افزود: این افراد به سایر افراد، با منطق عشق و نفرت و خوب و بد نگاه می کنند.
به اعتقاد این جامعه شناس بدبینی به همه افراد چهارمین مشخصه ای است که در اکثر افرادی که با معضل طلاق روبرو بودند، وجود دارد.
وی اظهار داشت: احساس بی پناهی، بی یاوری و بحران هویت پنجمین مسئله ای است که این افراد با آن دست و پنجه نرم می کنند؛ چراکه از خانواده فاصله گرفته اند، از دوستان متاهلشان دوری می کنند و از احساس ترحم اطرافیان نسبت به خودشان راضی نیستند.
جانشین سابق معاونت اجتماعی ناجا به ششمین ویژگی اشاره کرد و گفت: احساس ناامنی در همه ابعاد و از همه مهم تر ناامنی عاطفی، از دیگری مسائلی است که جنبه های زندگی فردِ دچار آسیب طلاق را تهدید می کند.

روانکاوی اجتماعی مورد غفلت قرار نگیرد
بیات با اشاره به نقش مغفول مانده روانکاوی اجتماعی در جامعه تصریح کرد: امروزه روانکاوی اجتماعی در پارادایم علوم اجتماعی و علوم انسانی جایگاه خوبی پیدا کرده است و تبیین های بروزتری نسبت به سایر بحث ها ارائه می دهد.
وی با بیان اینکه در حال حاضر بحث بازگشت به خانواده از تئوری های مهمی است که در کشورهای غربی مطرح می شود، افزود: از سال ۲۰۰۰ به بعد کمتر شاهد فروپاشی نظام خانواده در فیلم های تاثیرگذار هستیم و از تئوری نظام سرمایه داری که خانواده را مانع پیشرفت فرد می دید فاصله گرفته اند و طرح بازگشت به خانواده به اصل احساس امینت در سایه خانواده تاکید می کند.

طلاق آسیب اجتماعی است نه مسئله اجتماعی
دکتر محمدتقی کرمی استاد دانشگاه و عضو هیات علمی دفتر مطالعات و تحقیقات زنان در ادامه جلسه اظهار داشت: با مراجعه به آمارهای طلاق شاهد یک رشد منظم و نامنظم هستیم و دائماً کارشناسان در خصوص عوامل موثر بر طلاق بحث می کنند؛ اما به عقیده من طلاق در ایران یک مسئله اجتماعی نیست بلکه یک آسیب اجتماعی است.
وی گفت: مشکل ما در مواجه با آمار طلاق مواجه کمی است نه کیفی. اگر طلاق هایی که از باب خطای در ازدواج صورت می گیرد را از آمار طلاق کم کنیم آن وقت به این نتیجه می رسیم که طلاق در ایران مسئله اجتماعی نیست و فاکتور تعیین کننده همسرگزینی به خوبی این مسئله را تبیین می کند.
کرمی افزود: نگاه جامعه شناسان با نگاه قضات در خصوص تاثیر فردگرایی، مادی گرایی و از بین رفتن ارزش ها در شکل گیری طلاق متفاوت است. بالاترین درصد طلاق در کشور به اعتیاد و شرارت های متاثر از اعتیاد مربوط می شود و اگر نهادهای مربوطه پرونده های افراد را بدون مشخصات در اختیار جامعه شناسان جهت پژوهش قرار بدهند، شاید تا حدودی نگرانی ها در حوزه افزایش طلاق کاهش پیدا کند و ما باید این فضا را برای تحقیاقت کیفی در بحث طلاق باز کنیم.
این استاد ادامه داد: در سال ۵۵، ۹۰ درصد طلاق ها از سوی زوج درخواست می شده است در حالی که در سال ۸۵ یعنی سی سال بعد از آن تاریخ، ۸۵ درصد طلاق ها به درخواست زوجه بوده است با این تفاوت که در آن سال ها مهریه رد و بدل می شده است ولی امروزه اینطور نیست.

امروزه بازیگران کنش طلاق، عوض شده اند
عضو هیئت علمی دفتر مطالعات و تحقیقات زنان با بیان اینکه بازیگران کنش طلاق در طی سال های اخیر عوض شده اند، تصریح کرد: این مسایل نشان می دهد ما در سطح کنش فردی و ساختارهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی دچار یکسری تغییرات شده ایم که البته این تحولات را نمی بینیم.

آنقدر که از آمار طلاق می ترسیم، از ترومای طلاق نمی ترسیم
وی افزود: ما باید به دنبال راهکاری باشیم که طلاق را کاهش دهد و فضای بعد از طلاق را به گونه ای بسازد که کمترین پیامدهای سوء را داشته باشد. ما در بحث مهریه، طلاق و فرآیند های وقوع طلاق از قرآن فاصله گرفته ایم. ما همانطور که باید نگران آمار بالای طلاق باشیم، باید از نگاه کمیت زده به طلاق فاصله بگیریم و بحث کنیم که آیا واقعاً طلاق مسئله اول جامعه ما است؟!
کرمی ادامه داد: ما آنقدر که از آمار طلاق می ترسیم، از ترومای طلاق نمی ترسیم و آنچه طلاق را در ایران مصیبت کرده است، بعد از طلاق است.
وی آسان کردن رویه طلاق را به عنوان تنها راهکار ممکن معرفی کرد و گفت: با این روش ممکن است در یک برهه زمانی آمار طلاق افزایش پیدا کند؛ اما در دراز مدت تاثیرات خوبی را به همراه خواهد داشت.

انتهای پیام/۹۰۰۸۰۷


پایگاه تحلیلی خبری مهرخانه

نظرتان را در مورد مطلب فوق بنویسید. نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.