مادربزرگ‌های بی‌دفاع!!

سوءرفتار با سالمند از سوی اعضای خانواده یکی از اشکال خشونت خانگی است که سلامت و کیفیت زندگی شخص سالمند را به مخاطره انداخته و برای او شرایطی رنج‌آور ایجاد می‌کند.

پیرزن نشسته بود توی صف نان و از درد، اشک توی چشمش حلقه زده بود. کمرش را گرفته بود و دولا مانده بود. گفتم شما برو روی نیمکت آن مغازه بنشین وقتی نوبتت شد صدایت می‌کنم. خوشحال شد و دعایم کرد. وقتی نوبتش شد و ۵ تا نان گرفت دانستم که نان را برای خودش تنها نمی‌خواهد. پرسیدم مادر جان مگر کسی در خانه نیست که تو آمده‌ای صبح به این زودی نان بخری؟

گفت: ‌همه خوابند. من صبح زود بیدار می‌شوم و پسرم می‌گوید دست‌کم نان بخر که تو هم یک کاری کرده باشی….

خانم مسنی که سر کوچه می‌نشیند نه دستش را دراز می‌کند و نه چیزی می‌گوید. فقط چادر را روی صورتش محکم می‌گیرد که کسی نشناسدش. از او می‌پرسم:‌ مادر جان کسی را نداری؟ در حالی که محکمتر صورتش را می‌پوشاند می‌گوید: چرا ! پسرم هست. او کار آزاد دارد اما خیلی خسیس است. من تحت درمان هستم و پولش را نمی‌دهد. می‌گوید: به خرج افتاده‌ای. مثل ماشین کهنه، اما نمی‌شود عوضت کرد. خودت باید خرج خودت را در بیاوری. من نمی‌توانم!!!

حرف‌های او دلم را می‌شکند. وقتی اینجا می‌نشینم از پول دواهایم هم بیشتر درمی‌آورم. رویم را می‌گیرم که آشنا‌ها مرا نشناسند. مردم خیلی کمک می‌کنند. لابد یاد مادر و مادربزرگ‌های خودشان می‌افتند یا پیری خودشان را به یاد می‌آورند. با پولم برای خودم میوه و دوا می‌خرم. حتی گاهی به نوه‌هایم هم پول توجیبی می‌دهم و خوشحال می‌شوند. آنها مرا خیلی دوست دارند اما پسرم… چه بگویم. نفرینش هم نمی‌توانم بکنم…

نتایج پژوهش‌های میدانی به عمل آمده نشان می‌دهد از دید سالمندان سوءرفتار توسط اعضای خانواده عبارت است از تحمیل درد و رنج نسبت به شخص سالمند از سوی اعضای خانواده که ممکن است از طریق ارتکاب عملی آزاردهنده یا ترک عملی ضروری به صورت عمدی یا غیرعمدی در یک یا چندین مرتبه در منزل سالمند یا اعضای خانواده رخ دهد.

سوءرفتار با سالمند از سوی اعضای خانواده یکی از اشکال خشونت خانگی است که سلامت و کیفیت زندگی شخص سالمند را به مخاطره انداخته و برای او شرایطی رنج‌آور ایجاد می‌کند. معمولا معضل سوءرفتار با سالمندان، در محدوده‌ای دور از دسترس، از مشاهده و بررسی پنهان می‌ماند. سازمان جهانی بهداشت میزان سوءرفتار با سالمندان در منزل را ۴ تا ۶ درصد تخمین می‌زند.

براساس گزارش ۶۷ درصد از کل موارد سوءرفتار نسبت به سالمندان، در منزل رخ می‌دهد. نتایج تحقیقات، وجود سوءرفتار نسبت به سالمندان در خانواده‌های ایرانی را تأیید می‌نماید

در ایران چه می‌گذرد

تحقیق کشوری درخصوص سالمندان درسال ۱۳۷۷ نیز نشان می‌دهد که به ترتیب ۱۰ و ۸ درصد از زنان و مردان سالمند ایرانی، نیازمند حل مشکل تضادهای خانوادگی بوده‌اند.

مطالعات انجام شده در مورد سوءرفتار نسبت به سالمندان در ایران، بسیار محدود است. بررسی‌های دقیق نشان داده‌اند که نرخ سالمندآزاری در تمامی فرهنگ‌ها کمتر از حد واقعی گزارش می‌شود. به عبارت دیگر رقم سیاه بزهکاری در مورد سوءرفتار با سالمندان بسیار بالاست، به طوری که تنها یک مورد از هر ۱۰ مورد سوءرفتار گزارش می‌شود، که به عقیده متخصصان فقط نوک کوه یخ را نشان می‌دهد.

سوءرفتار نسبت به سالمندان، پدیده‌ای روانی ـ اجتماعی ـ زیستی است که به زمینه فرهنگی وابسته است.

گرچه پیشینه فرهنگی ما سالیان سال حرمت‌دار موی سپید سالمندان بوده و سالمندی یک ارزش به حساب می‌آمده است و بزرگان قبیله حرف اول و آخر را می‌زده‌اند، اما امروز جوان محوری و فرزندسالاری در جامعه حاکم شده و به دلیل مشکلات اقتصادی و کوچک شدن خانواده وضع فرق کرده است، تاجایی که بسیاری از سالمندان حداقل چند بار در دوران سالمندی خود غفلت، سوءرفتار مالی، سلب اختیار، سوءرفتار روانشناختی، سوءرفتار جسمی، سوءرفتار جنسی و طردشدگی را تجربه کرده‌اند.

سالمندی در مورد دلخوری‌های خود از فرزندش می‌گوید: باید منتظر بشم که پسرم از من بپرسه پول داری یا نه؟ من هیچ موقع روم نمیشه دستم را جلوی پسرام دراز کنم.

یک وقت می‌گم می‌خوام برم دکتر، از من می‌پرسه پول داری؟ می‌گم نه،۱۰ تومان پول از جیبش درمیاره، می‌ذاره کف دستم. آنقدر خجالت می‌کشم، دلم میخواد زمین دهن باز کنه، مرا ببلعه. بچه‌های من که میدونن مادرشون حقوقی نداره، پول خرج دوا و درمون، خورد و خوراک نداره… حقه که با این خفت به من پول بدن…

فقدان زندگی آبرومندانه و در شأن افراد سالمند از جمله بدرفتاری‌هایی است که در مورد سالمندان اعمال می‌شود.

اشکال سوءرفتار نسبت به سالمند در متن فرهنگ، نظام ارزشی، محیط زندگی سالمندان و اعضای خانواده آنها بازتاب می‌یابد. 

ضعف بیشتر، ظلم بیشتر

بنابر تحقیقات انجام شده هرچه سالمندان وابستگی عملکردی بالاتری داشته و ناتوان‌تر شده باشند سوءرفتار روانشناختی بیشتری را تجربه می‌کنند.

هنگامی که وضعیت بستری مجدد به عنوان تنها عامل تعیین وجود شواهد سوءرفتار بررسی شده است تفاوت میان این افراد و کسانی که بستری مجدد نشده بودند، زیاد بود.

می‌شود گفت هرچقدر خانواده مشکلات بیشتری را برای سلامت سالمند خود متحمل می‌شود تحمل کمتری دارد و با صرف هزینه وقت و انرژی بیشتر برای سالمند بیمار احتمال سوءرفتار خانواده افزایش می‌یابد.

مادربزرگ‌های بی‌دفاع

چالش اصلی و عمده بهداشت در قرن بیست و یکم « زندگی کردن با کیفیت برتر » است. با توجه به مسأله بهبود کیفیت زندگی، ایجاد رفاه و تندرستی و پیشگیری از سوء رفتار نسبت به سالمندان بسیار ضروری است.

این در حالی است که زنان سالمند به مراتب نسبت به مردان سالمند وضع بدتری را تجربه می‌کنند و بیشتر در معرض سوءرفتار قرار می‌گیرند.

در یک پژوهش در آمریکا آشکار شده است که ۴۸ درصد زنان سالمند ۷۰ تا ۷۵ سال که اکثریت آنان بیوه بودند با سوءرفتار مواجه شده‌اند.

بنابراین نیاز است توجه خاصی به این قشر از زنان سالمند شود تا از سوءرفتار نسبت به آنان جلوگیری به عمل آید. معمولا همسایگان از منابع مهم حمایتی به شمار می‌آیند.

خانواده‌هایی که از منابع حمایتی استفاده نمی‌نمایند یا از سیستم حمایتی ضعیفی برخوردارند، بیش از سایر خانواده‌ها در معرض سوء‌رفتار قرار دارند.

بی توجهی به سالمندان الگوی بد رفتاری فرزندان با والدین است

یک متخصص علوم رفتاری می گوید: بی توجهی به سالمندان الگوی بدرفتاری فرزندان با والدین است و فرزندان در روند رشد خود رفتار پدر و مادر خود را با سالمندان آموخته و آن را می آموزند.

مجید ابهری در ادامه می افزاید: در دو دهه اخیر بدرفتاری با سالمندان در قالب سپردن آنها به خانه های سالمندان و جداسازی آنها از کانون خانواده باعث شده تا این گروه دچار افسردگی شوند و در پایان عمر خود دچار ناراحتی روحی، روانی و اضطراب شوند.

احترام به والدین و سالمندان از دستورات اسلام است و باید به این نکته توجه داشت که سالمندی جایگاهی است که خود ما نیز چندی دیگر به آن خواهیم رسید

این متخصص علوم رفتاری با بیان اینکه پدران و مادرانی که سلامت و جوانی خود را هزینه رشد فرزندان قرار داده اند به هنگام کهنسالی و ناتوانی مورد بی توجهی فرزندان قرار می گیرند، بیان می کند: احترام به والدین و سالمندان از دستورات اسلام است و باید به این نکته توجه داشت که سالمندی جایگاهی است که خود ما نیز چندی دیگر به آن خواهیم رسید.

ابهری ادامه می دهد: شاد کردن و روحیه بخشیدن به سالمندان نه تنها باعث برکت خانه می شود بلکه فرزندان ما را نیز مورد آموزش قرار می دهد تا با سالمندان رفتار درستی داشته باشند.

وی خاطرنشان می کند: سالمندان یکی از گروه های آسیب پذیر جامعه بوده که از لحاظ اجتماعی، بهداشتی و تغذیه ای باید مورد توجه قرار گیرند و با توجه به پیشرفتهای علم پزشکی و کاهش مرگ و میر و افزایش امید به زندگی و تغییراتی که در هرم جمعیتی کشورمان به وجود آمده، تعداد سالمندان کشور روند افزایشی داشته که این امر لزوم توجه بیشتر خانواده ها و جامعه را به سالمندان می طلبد.

این مهم باید مورد توجه مسوولان امر قرار گیرد و تمهیداتی در جهت ایجاد سیستم حمایتی خانواده‌ها بیندیشند.

منابع:جام جم آنلاین/روزنامه مردم مشهد(شهر آرا)

مطالب مرتبط:

دردسر های سالمندان پولدار

اوقات فراغت اما از نوع سالمندی

ما و تنهایی در سالمندی

کارکردن پس از بازنشستگی