۰۵م اسفند ،
کم کاری تیروئید یا هیپوتیروئیدیسم هنگامی رخ میدهد که غده تیروئید نتواند مقدار کافی هورمونهای تیروئیدی برای تأمین نیازهای بدن بسازد.

دلایل بسیاری برای کم کاری تیروئید وجود دارد. تغییرات هورمونی به ویژه طی بارداری، کمبود ید در رژیم غذایی، فعالیت غیر طبیعی سیستم ایمنی، وراثت، استرس، آلایندههای شیمیایی و مسمومیت با فلزات سنگین و درمان بیش از حد پرکاری تیروئید، میتوانند منجر به بروز این اختلال شوند. شناسایی سبب ابتلا در درمان تأثیر مهمی دارد.
مهمترین نقش هورمون تیروئیدی
از مهمترین نقشهای هورمونهای تیروئیدی در بدن تنظیم متابولیسم و سوختوساز است. این هورمونها تقریباً همه بافتهای بدن را تحت تأثیر قرار میدهند. در کمبود هورمونهای تیروئیدی سرعت بسیاری از عملکردهای بدن کاهش مییابد. در این شرایط ابتدا سرعت متابولیسم کاهش مییابد که سبب اصلی افزایش وزن در اشخاص مبتلا است. سپس کاهش سطوح هورمونهای تیروئیدی میتواند تولید بعضی مواد شیمیایی در سیستم عصبی و مغز را تحت تأثیر قرار دهد و سبب علائمی مانند خستگی، افسردگی، اضطراب، کاهش تمرکز، اختلال حافظه و اختلالات خواب شود. همچنین در این شرایط آنزیمهای گوارشی به خوبی عمل نمیکنند و در نتیجه سبب اختلال در هضم غذا، ناراحتی معده، سوزش سر دل و یا یبوست میشوند. هورمون انسولین که مسئول تنظیم سطح قند خون است، نیز میتواند تحت تأثیر قرار بگیرد. به همین سبب بسیاری از اشخاص دچار کمکاری تیروئید نوساناتی را در قند خون تجربه میکنند. کمکاری تیروئید همچنین میتواند سبب کاهش عملکرد سیستم ایمنی، خشکی پوست، خشکی و نازک شدن موها، کاهش فشارخون و ضربان قلب، عدم تحمل سرما، افزایش کلسترول، احتباس مایعات در بدن، اختلالات قاعدگی و باروری و دردهای عضلانی – مفصلی شود. به سبب گستردگی علائم و تأثیرات عملکرد تیروئید بر ارگانهای مختلف، کمکاری تیروئید میتواند سلامت جسمی و روانی اشخاص را تحت تأثیر قرار دهد و درمان آن اهمیت بسیاری دارد.
تأثیر مواد مغذی بر تیروئید
تأثیر انواع بسیاری از مواد مغذی در عملکرد مناسب تیروئید به خوبی شناخته شده است. یکی از این مواد «ید» است. از آنجایی که عنصر ید در تولید هورمونهای تیروئیدی نقش حیاتی دارد، تأمین کافی این ماده مغذی در سلامت و کارایی غده تیروئید اهمیت بسیاری دارد. از طرف دیگر برای حفظ سلامت و به منظور دریافت مناسب ویتامینها تنوع در دریافت غذاها پیشنهاد میشود. کمبود بعضی انواع ویتامینها و مواد معدنی در کمکاری تیروئید موثر می باشند و از طرف دیگر ابتلا به کم کاری تیروئید، سبب میشود ویتامینها و مواد معدنی مصرف شده به خوبی در بدن مورد استفاده قرار نگیرند. از جمله ریزمغذیهای ذکر شده در این رابطه میتوان به ویتامینهای A، E، D، ویتامینهای گروه B، آهن، کلسیم، منیزیم، سلنیوم و روی اشاره کرد. طیف گسترده ویتامینها و مواد معدنی مرتبط با عملکرد تیروئید و اختلالات ناشی از آن نشان میدهد دریافت کافی این مواد ترجیحاً از طریق مصرف غذاهای مغذی و متنوع و در صورت نیاز از طریق مکملهای غذایی اهمیت ویژهای هم در رفع این اختلال تیروئیدی و هم در بهبود متابولیسم خود این مواد مغذی در بدن دارد.
رژیم غذایی مناسب
به طور کلی، رژیم غذایی مخصوصی برای کم کاری تیروئید وجود ندارد. اگرچه ادعاهای تجاری بسیاری در این زمینه موجود است که پرهیز یا مصرف غذاها یا مکملهای خاص میتوانند سبب پیشرفت چشمگیر و بهبود در عملکرد تیروئید شوند. بر اساس شواهد علمی موجود پیشنهاداتی برای بهبود رژیم غذایی و اثرات مثبت ناشی از آن در این بیماران وجود دارد:
* برخی انواع سبزیجات مانند گلکلم، بروکلی، کلم بروکسل، دانه خردل، تربچه، شلغم و لوبیای سویا، دارای خواص ضد تیروئیدی می باشند. البته در اشخاص سالم مصرف این مواد سبب ایجاد کم کاری تیروئید نمیشود، مگر فرد دچار کمبود ید باشد. پخت این مواد میتواند با تغییر ساختار بعضی آنزیمهای موجود در آنها، اثرات ضد تیروئیدی آنها را از بین ببرد.
* غذاهای فراوری شده و کربوهیدراتهای تصفیه شده مانند نان و آرد فاقد سبوس و تنقلات شناخته شده از نظر محتوای تغذیهای فقیر میباشند و میتوانند منجر به مقاومت به انسولین و اختلالات هورمونی شوند. در مقابل غلات کامل مانند نانهای سبوس دار و همچنین سبزیجات مختلف علاوه بر اثرات سیر کنندگی در کنترل قند خون موثر میباشند. مصرف غذاهای غنی از ویتامینهای گروه B، آهن و آنتیاکسیدانها، مانند غلات کامل و سبزیجات تازه و میوههایی مانند انواع توتها و گیلاسها، گوجه فرنگی و … پیشنهاد میشود.
ورزش کردن و فعالیت فیزیکی نیز در زمان کم کاری تیروئید علاوه بر کاهش
استرس منجر به بهبود متابولیسم بدن و تسهیل کاهش وزن میشود
* مصرف اسیدهای چرب ضروری شامل اسیدهای چرب امگا-۳ و امگا-۶ میتوانند در بهبود علائم ناشی از کمکاری تیروئید مانند اختلالات پوست، مو و ناخنها و همچنین بهبود عملکرد مغز و افزایش سطح انرژی فرد اثرات مثبتی داشته باشند. منابع اسیدهای چرب امگا-۳ شامل گردو، دانه کتان، ماهیهای چرب آبهای سرد مانند سالمون (آزاد) و کاد میباشد. اسیدهای چرب امگا-۶ نیز عمدتاً در دانهها و مغزهای گیاهی وجود دارند. مصرف تنها چند وعده ماهی یا مغز دانهها میتوانند تأمین کننده مقادیر کافی از این چربیها برای بدن باشند.
* سلنیوم در تشکیل شکل فعال هورمونهای تیروئیدی و متابولیسم ید نقش مهمی دارد. غذاهای غنی از سلنیم شامل دانه گندم، غذاهای دریایی، کلیه، جگر، گوشت و ماکیان، دانه آفتابگردان و مغز دانهها میباشند.
* نکته مهمی که باید به آن توجه شود این است که فرد مبتلا به کم کاری تیروئید تنها زمانی مجاز به استفاده از مکمل ید است که پزشک استفاده از آن را پیشنهاد کرده باشد، زیرا این ماده تنها زمانی موثر است که کم کاری تیروئید ناشی از کمبود ید باشد، که در حال حاضر در دنیا و به ویژه در ایران به سبب مکمل یاری نمک با ید، کمکاری تیروئید ناشی از کمبود ید نادر است. مصرف ید به میزان بسیار میتواند خود سبب تشدید اختلالات تیروئید شود.
کمکاری تیروئید و افزایش وزن
همانطور که ذکر شد میزان متابولیسم پایه بدن در کم کاری تیروئید کاهش مییابد. به همین سبب به موازات کاهش توانایی بدن برای تولید هورمونهای تیروئیدی احتمال افزایش وزن بیشتر میشود. از طرف دیگر تجمع مایعات در بدن در این افزایش وزن نقش دارد. افزایش وزن در کمکاری تیروئید معمولاً به آهستگی و به تدریج رخ میدهد و در بسیار از مواقع حتی احتمال ارتباط آن با وضعیت عملکرد تیروئید نیز داده نمیشود. تغییر ساختار واسطههای شیمیایی مغز، افسردگی، پرخوری، استرس و اختلال در تعادل هورمونی میتوانند در افزایش وزن موثر باشند. البته باید در نظر داشت که افزایش وزن صرفنظر از کمکاری تیروئید با فاکتورهای دیگری مانند افزایش دریافت مواد غذایی، کاهش فعالیت بدنی و سبک زندگی نادرست اشخاص نیز ارتباط دارد. مقاومت متابولیک و مقاومت به انسولین از جمله مهمترین اختلالات مرتبط با کمکاری تیروئید می باشند که منجر به افزایش وزن میشوند. اطلاع از میزان فشارخون، سطح کلسترول و قند خون و سطح هورمونهای تیروئیدی همه از جمله اطلاعاتی می باشند که در کمک به کنترل وزن اشخاص بسیار موثر میباشند. باید توجه داشت برای جبران افزایش وزن ناشی از کمکاری تیروئید حذف وعدههای غذایی و محدودیت شدید انرژی نادرست است. شواهد موجود نشان دادهاند حذف وعدههای غذایی به سبب محدودیت انرژی دریافتی، کربوهیدراتها و مواد مغذی میتوانند به میزان بسیاری سبب کاهش عملکرد هورمونهای تیروئیدی شوند. به طور کلی انتظار میرود در اشخاص مبتلا به کم کاری تیروئید با آغاز درمانهای مورد نیاز روند کاهش وزن آغاز شود، البته طبیعی است که در بعضی از اشخاص سرعت کاهش وزن کمتر از حد انتظار باشد. در نظر گرفتن یک دوره زمانی طولانی برای کاهش وزن در چهارچوب یک اصلاح کلی در سبک زندگی فرد برای یک کاهش وزن موفق در کنار درمان دارویی برای اشخاص مبتلا مورد نیاز است. ورزش کردن و فعالیت فیزیکی نیز در زمان کم کاری تیروئید علاوه بر کاهش استرس منجر به بهبود متابولیسم بدن و تسهیل کاهش وزن میشود.
بخش تغذیه و آشپزی تبیان
منبع: دنیای سلامت – شماره ۸۸ – دکتر سید جواد حسین زاده، متخصص تغذیه
مطالب مرتبط:
ملاحظات درمانی و تغذیه ای در کم کاری تیروئید
![]()
سایت موسسه فرهنگی تبیان > بخش تغذیه و آشپزی
باز بازنشر: پورتال خبری ممتاز نیوز www.momtaznews.com