پله پله تا اقتدار

سبکهای فرزند پروری

ما باور داریم که موثر بودن والدین یکی از پر اهمیت ترین وظایف آنها در زندگی است؛ چنانکه یکی از پرمخاطره ترین آنها نیز هست. بخشی از مسایلی که به این امر مربوط می گردد و در نظریه های متعارض تربیت کودک گنجانده می گردد و معمولا در کتابها و مجلات و  … به آنها میپردازند ممکن است سبب سردرگمی باشد… .

این یادداشت قصد دارد در مورد انواع روشهای فرزندپروری صحبت کند و در نهایت راهنمای ولدین در تربیت آزادمنشانه فرزندان است:

براساس بررسی‌های روان‌شناس معاصر “دیانا بامریند” ، شیوه‌های تربیتی و فرزندپروری والدین را می‌توان با دو محور توقع و درخواست‌هایی که پدر و مادر از فرزندان خود دارند و میزان پذیرش و حمایتی که از آنها به عمل می‌آورند، طبقه‌بندی کرد. از برخورد این دو محور، چهار شیوه:

استبداد و زورگویی؛ آسان‌گیری( به اصطلاح لوس‌بار آوردن)؛ رها کردن و بی‌تفاوتی؛ و اقتدار(یا همان شیوه تربیتی آزادمنشانه) به دست می‌آید.

ویژگی‌های این چهارگروه والدین و نتایج و پیامدهای تربیتی آنان به شرح زیر است:

ویژگی‌های والدین

۱- مستبد: داشتن انتظار بسیار برای اطاعت و انقیاد، برخورد‌های تنبیه‌کننده، نداشتن ارتباط کلامی و دوطرفه با فرزند، تشویق نکردن استقلال فرزند، توقع فرمانبرداری بدون سوال و بدون قید و شرط!

نتیجه: فرزندان اینگونه والدین ، وابسته، منفعل، با سازگاری کم، اطمینان ضعیف به خود و بدون برخورداری از کنجکاوی‌های مثبت ذهنی و علمی بار می‌آیند.

۲- آسان‌گیر: دادن آزادی بسیار، پذیرش بی قید و شرط فرزند، نداشتن هنجارها و ارزش‌های معین، عدم جهت دهی وشکل دهی  رفتار فرزند و تنها حمایت‌کننده بودن.

نتیجه: فرزند ناپخته و بدون احساس مسئولیت بار می‌آید، همرنگ جماعت می‌شود، قدرت مدیریت و رهبری پیدا نمی‌کند و…

۳- بی‌تفاوت: غافل بودن از وضعیت فرزند، وقت نگذاشتن، متوجه خود بودن و هرچیز را برای خود خواستن!

نتیجه: تکانشی بار آمدن فرزند، بروز رفتارهای بزهکارانه، انحراف اخلاقی، اعتیاد به مواد مخدر، الکل و…

۴-  با اقتدار: گرم، قاطع، داشتن هنجارها و ارزش‌های مشخص، انتظارات و توقعات متناسب با توانایی‌ها و نیازهای تحولی کودک، بها دادن به استقلال فرزند، انجام بحث‌های منطقی و روشن، توجیه منطقی مسائل، سپردن مسئولیت نهایی به فرزند.

نتیجه:  فرزند؛ باکفایت، مسئول، مطمئن به خود، سازگار، خلاق و مشتاق فراگیری بارآمده و در تحصیل و مهارت‌های اجتماعی مطلوب به موفقیت می‌رسد.

همچنین ثابت شده است که فرزندان والدین با اقتدار(به‌خصوص پدر)، از نظر روانی و اخلاقی سالم و از نظر تحصیلی و اجتماعی موفق بار می‌آیند زیرا:

–  والدین تعادل مطلوبی بین اعمال محدودیت و دادن استقلال برقرار می‌کنند، انعطاف‌پذیری‌های بجا و سازنده‌ای دارند، به تدریج و همراه با بزرگ‌تر شدن فرزندان به آنها استقلال عمل بیشتری می‌دهند و پختگی عاطفی و فکری را در آنها به وجود می‌آورند.

–  والدین و فرزندان با هم گفت‌وگوهای سازنده، صمیمانه و دوطرفه دارند. این بده‌بستان‌های کلامی به رشد ذهنی فرزند کمک کرده و اساس محکمی را برای کفایت داخلی و اجتماعی او پی‌ریزی می‌کند.

–  مباحث جدی و صمیمانه خانوادگی که در آنها قواعد ارزشی و انتظارات، آموزش داده شده  به تصمیم‌های مشخص می‌رسد. این امر به فرزند کمک می‌کند تا روابط اجتماعی را بهتر درک کند و نقش خود را به خوبی بشناسد و به سطح مطلوبی از قضاوت اخلاقی برسد.

–  چون روابط صمیمانه همراه با احترام و پذیرش منطقی بین پدر و پسر و مادر و دختر برقرار می‌شود، همانند‌سازی با والد همجنس به خوبی صورت می‌پذیرد. چرا که یکی از عناصر مهم همانند‌سازی که نقش بسیاری در کسب هویت جنسی و موفقیت در ازدواج دارد، ارتباط گرم و احترام‌آمیز با والد همجنس است.

–  وقتی پدر و مادر با برخوردهای سازنده خود، فرزندان را جهت دهی نموده و شکل دادند، فرزندان مسئول، ساخته شده و موفق، منبع ارزشمندی برای تقویت اعتماد به‌نفس و رفتارها و روش‌های تربیتی والدین می‌شوند و نتیجه آن باردیگر به سیستم خانواده بازخواهد گشت .

چند نکته در مورد شیوه تربیتی با اقتدار یا آزادمنشانه

 بچه هابرای رشد و یادگیری احتیاج به آزادی دارند. آنان همچنین نیاز دارند فرصت کافی در اختیارشان قرار داده شود که انتخاب کنند و محدودیتها و مسئولیتها را یادبگیرند. روش مستبدانه که مبتنی بر تشویق و تنبیه است نه آزادی به بار می آورد و نه حق انتخاب. پروش آزادمنشانه مبتنی بر تساوی و احترام متقابل است. تساوی یعنی اینکه والدین و فرزندان در حرمت و ارزش انسانی برابرند.

روش آزادمنشانه به فرزندان کوچک همان امتیازات فرزندان بزرگ یا والدین را می دهد اما در امتیازاتشان، ملاحظات برابر منظور می کند. این بدان معنی نیست که بچه های کوچک در همه تصمیم گیری ها سهیم می باشند بلکه بدان معنی است که والدین اهمیت تمایلات فرزندانشان را درک می کنند و والدین در مواقع مقتضی فرزندشان را در تصمیم گیری شرکت می دهند. هدف رفتار آزادمنشانه آن است که به بچه ها کمک کند با درنظر گرفتن محدودیتها و منظور نمودن اختیارات در قالب محدودیتها مسئولیت پذیر باشند.

پله پله تا اقتدار

– در برخورد با فرزندان خود انعطاف پذیر باشید و ضمن اعطای آزادی به فرزندان خود، برای آنها مقررات روشنی تعیین کنید.

– برای مقررات وضع شده سبب ارایه دهید و در مورد خواسته هایتان برای فرزندانتان استدلال بیاورید.

– به نیازها و عقاید فرزندان خود حساس بوده و توجه کنید.

–  فرزندان را به رعایت مقررات خانوادگی تشویق نمایید.

– در یک چارچوب محدود و مشخص به فرزندان کوچک آزادی دهید تا آنها متوجه شوند که انتخابشان محترم است.

فرآوری: مریم عطاریان

بخش خانواده ایرانی تبیان

منابع: پایگاه اینترنتی موسسه روان شناختی بیدار،

کتاب والدین موثر، فرزندان مسئول نوشته: دکتر دان دینک مایر و همکاران  ترجمه: مجید رییس دانا

همراه با تغییرات و اضافات

مطالب مرتبط:

یک هدیه‌ی خاص به فرزندم

من به تو افتخار می کنم

باز مدرسه‌ام دیر شد!

آزمایشگاهی برای ساخت مجدد انسان

لطفا والدین هلی‌کوپتری نباشید

بهترین نتیجه‌ در تربیت فرزندم