آیا ثروت شادی می آورد؟

روان شناسان بر این باورند شاد بودن یکی از بزرگ ترین مبارزات انسان در صحنه زندگی است. شادمانی و خرسندی در اشخاص به فاکتورهایی در جامعه و خانواده بستگی دارد، از این رو بعضی از متخصصان بر این باورند که شادمانی یک حالت ذاتی و خدادادی نیست بلکه مهارتی است که اشخاص در طول زندگی باید آن را بیاموزند.در زمینه شاد زیستن، رموز آن و ویژگی اشخاص شاد با دکتر بهروز بیرشک، عضو هیات موسس انجمن روان شناسان و مشاوران و دانشگاه علوم پزشکی گفت وگو کرده ایم که در زیر می خوانید.
 
● مسیرهای شاد زیستن
دکتر بهروز بیرشک در زمینه جدولی که هرساله میانگین شادی و شادمانی را در کشورهای مختلف جهان محاسبه می کند، می گوید: «رتبه ایران در این جدول رتبه چندان خوبی نیست و به نوعی پایین تر از میانگین شادمانی و شاد زیستن در جهان است.» «مارتین سلیگمن» روان شناس معروف از دهه ۹۰ میلادی به بعد روان شناسی را مورد نقد قرار داد. وی معتقد بود چرا هر زمانی که صحبت از روان شناسی می گردد از اختلالات و مشکلات صحبت به میان می آید و از مباحث مثبت حرفی زده نمی شود. وی جزو اولین کسانی بود که روان شناسی مثبت نگر را مطرح کرد و شاد زیستن را در این نوع روان شناسی جای داد. وی شادی را رسیدن به شناسایی و شناخت رشد توانایی هایی که فرد در رابطه با زندگی و اشخاص داشته باشد که برایش شادمانی را به ارمغان می آورد، می داند. این استاد دانشگاه مسیرهای مختلف شادمانی را این گونه برشمرده است: «مسیر دلپذیری که شامل تجربه هیجانات جالب در قبل انسان هاست. مسیر نشاط و لذت، آنچه که فرد را در زمان حال خوشحال می کند و مسیر خوش بینی و امید که به آینده مربوط می گردد.» وی در پاسخ به اینکه آیا شاد بودن ذاتی است یا اکتسابی، اظهار داشت: «برخی از روان شناسان معتقدند شاد بودن پیام های ژنتیکی دارد و در مقابل عده ای اعتقادشان بر این است که محیط در شاد بودن فرد نقش دارد. اما اگر بخواهیم پاسخ کلی در این زمینه ارایه دهیم، باید گفت شاد بودن فرد تلفیقی از محیط و ژنتیک است.»

● رابطه رفاه مالی با شاد زیستن
دکتر بیرشک معتقد است تغییر در وضعیت مالی و اقتصادی یا رفاه مالی در یک مقطع زمانی سبب شادمانی می گردد اما از آنجا که بسیار زود این وضعیت عادی می گردد شادی هم زودگذر است. آنچه بیشتر از همه سبب شاد زیستن اشخاص به صورت جهانشمول می گردد، استفاده از حداکثر امکانات رفاه اجتماعی است که دربردارنده امنیت اقتصادی، مالی، بهداشتی و آموزشی است: «ما در بررسی جداول و آمارها می بینیم که مردم کشورهای اسکاندیناوی به سبب استفاده از حداکثر امکانات در همه زمینه ها شادترین اشخاص جهان می باشند در حالی که در کشوری مثل آمریکا که از رفاه مالی بیشتری نسبت به اسکاندیناویایی ها برخوردار است، میزان شادی اشخاص کمتر است در نتیجه باید گفت مردم کشورهای ثروتمند لزوما شادتر نیستند. به طور مثال مردم در کشور فقیری چون هندوستان از شادترین اشخاص می باشند که این امر حتی در فیلم هایشان به وضوح دیده می گردد.»عضو هیات علمی انجمن روان شناسان و مشاوران معتقد است: «یکی از موارد دیگری که منجر به شاد شدن اشخاص در کشورهای مختلف می گردد این است که دولت ها سعی می کنند موقعیت ها و بهانه هایی را به وجود آورند که مردم شان شاد باشند. مانند فعالیت های همگانی مانند موسیقی، سرگرمی، کارناوال ها و… .» بیرشک بر این باور است که شاد زیستن مردم با دو مورد رابطه تنگاتنگ و جدایی ناپذیری دارد که یکی اعتماد به نفس است و دیگری شادی. وی در زمینه اعتماد به نفس بیان داشت: «تا زمانی که اعتماد به نفس داخلی نباشد و خارجی باشد یعنی فرد با خود بگوید من اعتماد به نفسم را از دیگران می گیرم، هنگامی که این محرک ها را از خارج نداشته باشد اعتماد به نفسش شکننده و موقتی است. حتی در مورد شادی هم این زمینه صدق می کند. شادی های غیردرونی زودگذر و موقت است مانند موفقیت شغلی که اولش برای فرد شادی بخش است اما پس از مدتی عادی و دچار روزمرگی می گردد. شادی زمانی لذت بخش است که از داخل فرد نشأت بگیرد.»

● رابطه فرهنگ رسانه با شاد زیستن
این روان شناس معتقد است: «فرهنگ جامعه در شاد زندگی کردن و شادبودن اشخاص نقش بسزایی دارد. فرهنگ جامعه باید به شاد بودن، خرسندی و سلامت روان اعضایش اهمیت بدهد.»جامعه ایران از لحاظ فرهنگی باید سرمایه گذاری های عمده و جدی بکند چراکه در این زمینه ضعیف عمل کرده است. وی همچنین در زمینه تاثیر رسانه روی شاد بودن اشخاص ادامه داد: «ما در عصری زندگی می کنیم که رسانه ها هر لحظه از زندگی ما را تحت تاثیر قرار می دهند. زمانی که کودک پای تلویزیون نشسته و کارتون هاچ را می بیند، هاچی که به دنبال مادر مرده اش می گردد در آینده ما چه انتظاری از این کودک خواهیم داشت، اینکه فرد شادی شود؟ در صورتی که در سایر کشورها در زمینه برنامه کودک و نوجوان بررسی های علمی و دقیقی انجام می گردد و مسوولان در برنامه سعی می کنند روحیه شاد، تفکر خلاق و تشویق به فعالیت و… را به کودکان بیاموزند. موسیقی مناسب، رنگ، پیام و کلام در رسانه با شاد بودن اشخاص رابطه مستقیمی دارد. رسانه باید پیام هایی را برای بیننده، شنونده و خواننده ارسال کند که به آنها حس امیدواری دهد. من معتقدم حتی ارایه خبر هم باید جذابیت و حالت امیدواری داشته باشد. شکل، ظاهر و محتوای رسانه ها نقش مهمی را در شادمانی و شاد زیستن اشخاص ایفا می کند.

● ویژگی اشخاص شاد
افراد شاد مسلما دارای ویژگی و خصلت هایی می باشند که آنها را از سایر دیگر اشخاص متمایز می کند. دکتر بیرشک در پاسخ به اینکه اشخاص شاد چه خصوصیاتی دارند، گفت: «افراد شاد دارای چهار خصلت می باشند: ۱ اعتماد به نفس آنها در حد مناسبی است. اعتماد به نفس به خودپنداری شخص و پیام های مستقیم و غیرمستقیمی که از بدو تولد با کودک همراه است، بستگی دارد؛ اینکه برخورد اطرافیان چگونه است؟ یا اینکه چقدر به جنبه های مثبت فرد توجه نشان داده شده؟ و… . هنگامی که فرد خودپنداری مثبتی از خود نداشته باشد وارد جامعه که می گردد دچار عجز و ناتوانی می گردد. ۲ کسانی که از خودکنترلی بالایی برخوردارند. جنبه های محیطی –تربیتی روی این ویژگی دخیل است. ۳ اشخاصی که خوش بین می باشند، یکی از پدیده هایی که می تواند سبب شادمانی در فرد شود، خوش بین بودن است که نباید نقش فرهنگ و خانواده را در این مورد نادیده گرفت. اگر فرد در خانواده ای رشد یابد که والدین مدام در حال غر زدن باشند و پیرامون خود را تیره و تار ببینند و فضای یأس و ناامیدی بر خانواده حکمفرما باشد با این الگو رشد می کند و نمی تواند فردی خوش بین باشد. البته باید اذعان داشت خوش بینی به این معنا نیست که ما خودمان را گول بزنیم. ۴ اشخاصی که از لحاظ طبقه بندی شخصیتی، برونگرا می باشند. در همه تحقیقات نشان داده شده که اشخاص برونگرا دارای ارتباطات و تعاملات بیشتری می باشند. این دسته اشخاص به سبب اینکه دارای تعاملات بسیاری می باشند به ندرت احساس تنهایی می کنند و در بیان احساسات شان راحت ترند.
 
● چگونه شاد زندگی کنیم
این روان شناس اعتقاد دارد: برای شاد زیستن و شاد بودن، اشخاص نیازمند یک برنامه ریزی کلی در زمینه های مختلف اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی می باشند. اما اگر بخواهیم به جنبه های فردی این قضیه اشاره کنیم چندین راهکار برای اینکه خرسند باشیم و شاد زندگی کنیم وجود دارد که در ذیل به طور خلاصه ذکر می کنم:
▪ فعال بودن خانواده. اگر خانواده ای فعال باشد و تحرک داشته باشد سبب می گردد که اعضای آن خانواده از حالت رخوت و سستی خارج بیایند.
▪ توجه به رضایت داخلی خود. برای هر شخصی یکسری اقدامات مثبت و مفید وجود دارد که البته برای همه اشخاص یکسان نیست مانند پرداختن به امور خیریه که سبب رضایت و خرسندی داخلی فرد می گردد.
▪ در معیارها و برداشت هایمان تغییر به وجود آوریم. منظور معیارهای ذهنی است. از مهم ترین تغییرات در این معیارها این است که ما باید بیشتر به خودمان توجه داشته باشیم و به دنبال تایید دیگران نباشیم و از سایرین نیز متوقع نباشیم. کاهش توقع از دیگران در زمینه شادی داخلی بسیار کمک کننده است.
▪ عشق، علاقه و دوست داشتن را در خود تقویت کنیم. خانواده باید به این موارد بها دهد. دوست داشتن، حس خوبی است که به روابط صمیمانه منجر می گردد و داشتن رابطه صمیمی سبب شادی خواهد شد چراکه حس تنهایی را از بین می برد.
▪ روحیه انتقادپذیری خود را بیشتر کنیم. سعی کنید حساس نباشید. با هر انتقادی از جانب دیگران افکار منفی را به سمت خود جلب نکنید.
▪ در حال زندگی کنید. بسیاری از ما انسان ها در قبل مان زندگی می کنیم یا دایما در حال غبطه و افسوس خوردن هستیم یا اینکه بسیاری نیز هر چیزی را که در حال وجود دارد فدای آینده ای نامشخص می کنیم. فرد شاد کسی است که در حال زندگی می کند و گوشه نگاهی به آینده دارد.
▪ حسد، کینه، بغض و دلخوری را از خود دور و سعی کنیم به آرامش داخل برسیم.
▪ خودمان را بشناسیم. در واقع خود واقعی مان. چراکه خود شناسی به ما کمک می کند شخصیت سالمی داشته باشیم و شخصیت سالم سبب می گردد بسیاری از شرایط و امکانات شاد زیستن را برای خود فراهم کنیم. ما باید از آنچه خودمان هستیم احساس رضایت داشته باشیم.
▪ گذشت و بخشش سایرین به ما آرامش می دهد. وقتی در خبرها می بینیم یا می شنویم که شخصی از قصاص می گذرد، در واقع کار بسیار بزرگی است چراکه گذشت سبب می گردد فرد احساس مثبتی پیدا کند که منجر به شادی داخلی وی می گردد.