عاطفه خشم برای حفظ و بقای آدمی مفید است، به شرط آنکه از حد اعتدال خارج نشود. چرا که در این صورت عوارضی نامطلوب به همراه خواهد داشت.
خداوند در نهاد آدمی، عواطف مختلف بنیان نهاده است که هر یک نقش خاصی در کیفیت بخشی به زندگی انسان و جهت دهی به مسیر حرکت او بر عهده دارند. هیجانات همچون بنزین انرژی لازم برای ادامه تحرک را تامین می کنند. اهمیت پرداختن به عواطف و تربیت عاطفی در گام اول به این دلیل است که عواطف به طور کلی برای بقای آدمی مفیدند، زیرا فعالیت های او را به سوی هدفی متوجه می سازند و انسان را وادار به انجام کارهایی می کنند که برای بقای او سودمند است یا او را از انجام کارهایی که بقای او را تهدید می کند، آگاه می سازد تا خود را از آن خطرها محافظت نماید.
اصولاً هیجان خوب و بد وجود ندارد. از دیدگاه مباحث علمی در حوزه روان شناسی، احساسات و واکنش های هیجانی یا عواطف می توانند به دو دسته عواطف و هیجانات منفی و عواطف و هیجانات مثبت تقسیم گردند. بعضی از هیجانات خوشایند هستند و برخی دیگر ناخوشایند.
بجای آنکه هیجانات را خوب یا بد بدانید بهتر است آنها را سازنده و مفید(یعنی جوابگوی مقتضیات و شرایط) یا غیر سازنده و بی فایده( یعنی صرفاً در جهت موقعیت یا اجرای برنامه خود) تقسیم کنید.
یکی از عواطف مهم که در انسان وجود دارد و باعث حفظ و نگه داری فرد می گردد، عاطفه خشم است. زیرا وقتی آدمی خشمگین می شود، نیرویش برای انجام کارهای سخت عضلانی افزایش می یابد و این حالت او را برای دفاع از خود یا غلبه بر مشکلاتی که مانع تحقق اهدافش می شوند قادر می سازد .خشم در طی دوره های گذشته مکانیسمی بود که بقا بشر را به دنبال داشت. ولی واقعیت این است که قانونمندی جامعه انسانی کارکرد خشم را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. بنابراین عاطفه خشم برای حفظ و بقای آدمی مفید است، به شرط آنکه از حد اعتدال خارج نشود. چرا که در این صورت عوارضی نامطلوب به همراه خواهد داشت. تاریخ نشان می دهد که جامعه بشری از سیل کنترل نشده خشم آسیب های فراوانی دیده است. ما در طول تاریخ یادگرفته ایم که در مسیر سیل، سد بزنیم و از انرژی آن در جهت تولید بر ق، آب آشامیدنی و آبیاری زمین های کشاورزی استفاده کنیم. بدین تربیت اگر ما یاد نگیریم که چگونه خشم خود را کنترل کنیم، خشم کنترل ما را به دست خواهد گرفت.
مرحله اول مهارت کنترل خشم-خودآگاهی هیجانی
خودآگاهی هیجانی: یعنی فرد به احساسات و هیجانهای خود در موقعیت های مختلف آگاهی داشته باشد. طی مرحله خودآگاهی هیجانی دو عمل جهت کنترل خشم صورت می گیرد.
**با گفتار درونی حالت هیجانی را در خود تشخیص می دهیم.مثلاً من در حال حاضر عصبانی ام.
**سعی کنید به علت خشم خود پی ببرید. چرا من عصبانی شده ام؟
تنفس عمیق و آرمیدگی عضلانی: در مواقع خشم و اضطراب در بدن آدرنالین ترشح می شود که باعث تنفس سطحی و سریع و به هم خوردن تعادل اکسیژن و دی اکسید کربن می شود. هنگام عصبانیت تنفس شما تند و کوتاه می شود. اگر این عدم تعادل رفع نشود باعث آزاد سازی بیشتر هورمون شده ومنجر به اضطراب و خشم بیشتری می شود.نفس عمیق به شما کمک خواهد کرد که آرامش تان را حفظ کنید. برای این کار هوا را تا جایی که ممکن است به کندی از طریق بینی وارد ریه کنید. تا ۴ بشمارید و به کندی از دهان خارج کنید. ۵ یا ۶ بار این عمل را انجام دهید.
با اوقات تلخی از موقعیت خارج نشوید، فقط خودتان را از آن دور کنید. برای مثال می توانید بگویید “فکر نمی کنم الان وقت حرف زدن در این مورد باشد، بهتر است حرف زدن در این مورد را به بعد موکول کنیم. بهتر است وقتی هر دو نفر ما احساس بهتری داشتیم در این باره حرف بزنیم”
تا ده بشمارید: این فن قدیمی می تواند خیلی مفید باشد. شمردن اعداد یک فعالیت ذهنی است که احتیاج به تمرکز دارد. دنبال کردن یک سری از اعداد می تواند حواس ما را از موقعیت خشم برانگیز پرت کرده و بدین ترتیب توان خنثی کردن خشم در ما افزایش یابد. با متمرکز شدن روی شمارش خود را آرام خواهید کرد. متوجه زبان بدنتان خواهید شد . پاسخ مناسبی خواهید داد.
در صورت امکان از موقعیت خارج شوید: با اوقات تلخی از موقعیت خارج نشوید، فقط خودتان را از آن دور کنید. برای مثال می توانید بگویید “فکر نمی کنم الان وقت حرف زدن در این مورد باشد، بهتر است حرف زدن در این مورد را به بعد موکول کنیم. بهتر است وقتی هر دو نفر ما احساس بهتری داشتیم در این باره حرف بزنیم”.
فرآوری:آسیه ملک دار
بخش خانواده ایرانی تبیان
منابع:
۱-مهارت های زندگی-حسین ناصری
۲- مدیریت عصبانیت برای خانواده ها- گری مکی و استیون میبل- ترجمه :مهرداد فیروزبخت
۳- خشم- علل –پیامدها و راهکارها- رباب حامدی
۴- ماهنامه آموزشی- تربیتی پیوند- شماره ۳۴۵- ۳۴۶- ۳۴۷- مقاله تعدیل عاطفه خشم در کودکان- دکتر سوسن کشاورز(عضو هیات علمی دانشگاه تربیت معلم).
مطالب مرتبط:
نوعی سرطان زیرک
چگونه خشم خود را مهار کنیم
پیشنهادی برای غلبه بر خشم
… درحال بارگذاری
سایت موسسه فرهنگی تبیان > بخش خانواده ایرانی