حفظ ادبیات با تکیه بر خرد جمعی

به گزارش تفسیری هنرآنلاین، ایجاد نهادها و سازمان‌های گسترش ادبیات آلمانی، خانه‌های ادبیات، تشکیل دوره‌های ‌آموزش نویسندگی در دانشگاه‌ها، برپایی نمایشگاه‌ها و جشنواره‌های بین‌المللی، ایالتی و شهری کتاب و… از جمله این ابتکارات است.

بنابر این گزارش تفسیری، حاصل این تلاش همه‌سویه ۱۰ کتابی است که از ده چهره‌ نسل جوان نویسندگان آلمان انتشار یافته است. بیشتر این آینده‌سازان دنیای کتاب در این کشور، در سال‌های دهه ۱۹۸۰ میلادی iبه دنیا آمده‌اند و انتشار یافتن اولین رمان آنان، آغاز زندگی ادبی‌شان است.

“اشتفانی گلایسنر”، “مرجانا گاپوننکو”، “ربکا مارتین”، “کوین کوهن”، “آندرآس اشتیشمن” از جمله این تازه ‌واردان iبه دنیای ادبیات آلمان می باشند. در این میان تنها “آندرآس اشتیشمن” که ۲۹ سال دارد و “مرجانا گاپوننکو” که در سال ۱۹۸۱ میلادی در اوکراین iبه ‌دنیا آمده موفق iبه انتشار یافتن دومین رمان خود شده‌اند.

دستمایه رمان‌ها‌

قهرمان کتاب تازه انتشار یافتن یافته “گاپوننکو” که از ۱۶ سالگی iبه زبان آلمانی می‌نویسد، مردی است که در ابتدای داستان پس از پشت‌سر گذاشتن زندگی‌ای سرشار از شادی و امید، عازم وین می‌شود تا خود را برای مرگ آماده کند. ولی در عنوان رمان نام یک زن ظاهر می‌شود: “مارتا کجاست؟”

با این عنوان هوشیارانه ‌رابطه‌ بین قهرمان داستان قصد او و زنی که در زندگی ‌وی نقش برجسته‌ای بازی کرده، برقرار می‌شود.

اشتفانی گلایسنر، نویسنده‌ رمان “شهرستان”

شخصیت اصلی رمان “اشتفانی گلایسنر” که “آنه‌ موت” نام دارد نیز دختر جوانی است زاده‌ شهر کوچکی در جنوب آلمان.

به نوشته دویچه‌ووله، “آنه” در نوجوانی این شهر و خانواده‌ خود را برای کشف دنیا و زندگی ترک می‌کند، ولی پس از سال‌ها، سرخورده و ناراضی، بدون شغل و مدرک، دوباره iبه آن‌جا بازمی‌گردد تا با تقسیم مشکلات و دغدغه‌های خود با یوهانا، دوست دوران دبستانی‌اش، از نو خود را بازیابد.

“یوهانا” که اکنون کارمند دفتری یک بیمارستان است و شخصیتی قوی و اراده‌ای راسخ دارد، تمایلی iبه ادامه‌ دوستی با آنه نشان نمی‌دهد. آنه که خود را در بن‌بست زندگی تنها و درمانده حس می‌کند، iبه مرور در گذشته‌ خود می‌‌نشیند تا iبه سبب شکستش در زندگی پی ‌ببرد.

“اشتفانی گلایسنر” در بازبینی زندگی قهرمان اولین رمان خود که عنوان “شهرستان” را یدک می‌کشد، برخلاف اغلب نویسندگان نسل پیشین آلمان که تنها جامعه و شرایط اجتماعی تاریخی این کشور را مسئول شکست‌های فردی قلمداد می‌کردند، iبه کنکاش در گذشته، برخوردها و کنش‌های قهرمانش نیز می‌نشیند و از برجسته‌ کردن سهم و مسئولیت او در این ناکامی واهمه‌ای نشان نمی‌دهد.

ولی این نویسنده‌ جوان در نمایش دنیا و رابطه‌ دوستی بین این دو دختر در جامعه‌ بسته‌ شهرستانی در جنوب آلمان، تنها iبه قاضی نمی‌رود و می‌کوشد زندگی پر فراز و نشیب، دغدغه‌های فکری و ترس از آینده‌ آن‌ها را در شهری که روابط سنتی بر آن حاکم است، iبه‌گونه‌ای عینی iبه تصویر بکشد. آنه بارها در طول داستان با نگرانی از خود می‌پرسد: “آینده‌ام چی می‌شه؟”

“همه چیز عالی‌ست”، البته در “هاکی کوموری”

قهرمان اولین رمان “ربکا مارتین” با عنوان “همه چیز عالی‌ست” هم اغلب درگیر همین پرسش است. “النا” دختر ۱۹ ساله‌ای است که در خوشبختی غرق است.

“ربکا مارتین” می‌کوشد در این رمان زندگی و دغدغه‌ نسل جوان آلمان را که از رفاهی نسبی برخوردار است، ولی از پذیرش مسئولیت برای ساختن آینده‌ای مطمئن واهمه دارد، iبه تصویر بکشد.

شخصیت اصلی رمان “هاکی کوموری” از “کوین کوهن” که “تیل” نام دارد، با همین ترس‌ها و واهمه‌ها دست iبه گریبان است. “تیل” هم مانند “النا” در رفاه کامل بسر می‌برد. این‌بار ولی پدر و مادر متمول او زندگی لوکس تیل را تامین می‌کنند.

این قهرمان مرفه، برخلاف “النا”، موفق iبه گرفتن دیپلم نشده و همین شکست در آستانه‌ جوانی او را iبه ورطه ناامیدی و افسردگی سوق داده است. دوری از جامعه و زندگی‌ای پویا، واکنش تیل در برابر این ناکامی فاجعه‌بار است. او یک روز صبح برای یافتن پاسخ iبه اساسی‌ترین پرسش زندگی‌اش iبه اتاقش می‌رود، در را iبه روی خود قفل می‌کند و iبه تفکر می‌پردازد: “آینده‌ام چی می‌شه؟”

“هاکی کوموری” واژه‌ای ژاپنی است که برگردان آلمانی آن “کناره‌گیری از جامعه” معنی می‌دهد. “کوین کوهن” که از جمله در رشته‌های فلسفه و تاریخ هنر تحصیل کرده، از آن‌جا که این عنوان شیوه‌ برخورد قهرمان داستانش را iبه زندگی ‌بازمی‌تاباند، آن را برگزیده است.

“تیل” در اتاق خود برای یافتن پاسخ پرسش “آینده‌ام چی می‌شه؟” iبه تدریج از واقعیت فاصله می‌گیرد و iبه دنیایی تخیلی پناه می‌برد: “در واقع ما تو سرمون دنیای خودمون رو داریم که همه چیز را مثل اسفنج جذب می‌کنه؛ این‌جا فنجون قهوه‌ای که کف شیر دورش خشک شده، ترک روی کاشی‌های حموم، گل‌هایی که تو گلدون‌های بالکن روبرو کاشته شدن، جوراب‌های یخ‌زده… همه چیز.”

قهرمانی در ساحل دریای خزر

دنیای تخیلی قهرمان رمان “درخشش پرتلالو”، از “آندرآس اشتیشمن” با نام “روپرت” بیشتر با واقعیت همخوان جلوه می‌کند. این قهرمان محجوب و گوشه‌گیر که در شهر کوچکی در آلمان زندگی می‌کند، عاشق آنا، یک دختر شرقی است.

این دختر ماجراجو که با خانواده‌اش در نزدیکی “روپرت” خانه دارد، یک روز ناگهان ناپدید می‌شود و عاشق بی‌کار و بی‌عار تصمیم می‌گیرد، با کمک دوستش (روبرت)، iبه جستجوی معشوق iبه زادگاه او در جنوب دریای خزر مسافرت ‌کند. مسافرتی پر فراز و نشیب از میان کویر، صحرا، جنگل و دشت و دمن و دریا که او را با مردم و سنت‌های این کشور آشنا می‌سازد.

دنیای تخیلی قهرمان “آندرآس اشتیشمن” که سال‌ها در آفریقای جنوبی زندگی کرده و مسافرت کوتاهی هم iبه ایران داشته، ابتدا شباهت بسیاری iبه “دنیای آلیس در سرزمین‌ عجایب” دارد، ولی iبه تدریج جلوه‌های واقع‌نمایانه‌ خود را از دست می‌دهد و سرانجام iبه تخیلات بیمارگونه و مالیخولیایی وحشت‌برانگیزی بدل می‌شود که در پایان خود راوی را هم در خود “می‌بلعد”.

ویژگی‌های مشترک این نویسندگان جوان

وجه مشترک رمان‌های این نویسندگان پرداخت ادبی مرحله و موقعیتی است که قهرمانان آنان در آن بسر می‌برند؛ این شخصیت‌ها همگی در آستانه‌ی آینده، در لحظه تصمیم‌گیری‌ای اجتناب ناپذیر ایستاده‌اند، ولی تردید، ترس، بی‌برنامگی و بی‌ارادگی آنان را از “ورود iبه آینده” باز می‌دارد؛ آینده‌ای که هم خطوط آن محو و بی‌رنگ است و هم ساختنش با پذیرش مسئولیت و داشتن هدف همراه.

این قهرمانان نه مانند شخصیت‌های رمان‌های نویسندگان پس از جنگ، با خفت و خواری ماندن “بیرون، جلوی در” (بورشرت) درگیرند، نه حسرت “نان آن سال‌ها” (بل) را می‌خورند، نه از سر خشم و اعتراض بر “طبل حلبی” (گراس) می‌کوبند، نه با لحنی اخطاردهنده در “کلاس درس آلمانی” (لنز) از iبهای آزادی و دموکراسی صحبت می‌کنند، نه همصدا با “کاساندرا” (کریستا ولف) و با نگاه iبه آینده‌ای امیددهنده، مشروعیت نظم حاکم را زیر سوال می‌برند، نه iبه گذشته می‌نگرند و از خود می‌پرسند “چه باقی مانده است؟” (کریستا ولف) و نه با فکر “خیلی ممنون بابت زندگی” (زبیله برگر) iبه ‌استقبال آینده می‌روند. آینده‌ای که برای این شخصیت‌ها اغلب “پا گذاشتن iبه دنیای بزرگ‌ترها” معنی می‌دهد، جذابیت خاصی ندارد. تصور بنای آن، چالشی است که نسل جوان را (مثل تیل و النا و روپرت…) از ترس فلج می‌کند و نمایندگان ادبی این نسل، برای گریز از رویارویی با آن iبه دنیایی غیرواقعی پناه می‌برند.

از نظر تکنیکی این سرنوشت‌های گوناگون، با استادی کامل بازگو می‌شوند. همگی خط روایتی باورپذیری را دنبال می‌کنند؛ داستان در این‌جا، این‌گونه و اکنون آغاز می‌شود، iبه اوج می‌رسد و سپس راه سراشیبی را در پیش می‌گیرد. گاهی اکنون، گذشته و آینده تغییر جا می‌دهد.

حفظ ادبیات با تکیه بر خرد جمعی

نگاهی iبه زندگی‌نامه‌ این نویسندگان جوان، دلایل بی‌نقص بودن آثار آنان را آشکار می‌کند. همه‌ این علاقمندان جدی ادبیات، با پشتیبانی مالی نهادها و سازمان‌های گسترش ادبیات آلمانی یا خانه‌های ادبیات این کشور، در کلاس‌های ‌آموزش نویسندگی شرکت کرده‌اند یا از کمک‌های مشورتی واسطه‌های ادبی و ویراستارهای بنگاه‌های انتشار یافتناتی‌ای که نبض بازار را در دست دارند، برخوردار بوده‌اند. این ناشران iبه این ترتیب احتمال عدم موفقیت اثر را کاهش می‌دهند.

این‌که این رمان‌ها همگی در بنگاه‌های بزرگ و معتبر چاپ و انتشار یافته‌اند (نشر روهولت، نشر برلین، دومون، آفباو، زورکمپ) تصادفی نیست. اغلب این بنگاه‌ها از جمله مبتکران و حامیان این نهادهای دولتی یا خصوصی می باشند، یا iبه عنوان عضو در هیات‌های داوران انتخاب این و آن رمان برای انتشار یافتن شرکت دارند.

به این ترتیب، با تکیه بر خرد جمعی و حمایت در تولید ادبیات و همچنین عرضه‌ موفق آن iبه کمک تبلیغاتی حرفه‌ای می‌توان گفت که خطری آینده دنیای ادب آلمان را تهدید نمی‌کند.