گردآوری توسط گروه سیاسی ممتاز نیوز
ایران > سیاستخارجی – نمایندگان ایران و ۶ قدرت بزرگ جهانی این روزها در وین دور یکمیز جمع میشوند تا آخرین تلاشهایشان را در آخرین روزهای باقیمانده از مهلت اجرای توافقنامه ژنو برای رسیدن به یک توافق جامع و نهایی بهکار بگیرند.
با این حال سیروس ناصری، عضو اسبق تیم مذاکرهکننده هستهای کشورمان خیلی به این دور از مذاکرات امیدوار نیست و میگوید بهرغم انتظار عمومی قرار نیست در دقایق پایانی اتفاق خاص و غیرمنتظرهای بیفتد. او همچنین معتقد است رسیدن به یک توافق هستهای نهتنها برای روحانی و ظریف خوشیمن نخواهد بود، بلکه آینده سیاسی این دو را نیز به مخاطره میاندازد. گفتوگوی ما را با سیروس ناصری در ادامه بخوانید:
- اگر موافق باشید از توافقنامه ژنو یا همان برنامه اقدام شروع کنیم. این توافق را تا چه میزان دقیق و جامع میدانید؟
من هنوز هم معتقدم توافق خوبی بود. علت آن هم روشن است، بهدلیل آن سابقه ۱۰ساله انرژی هستهای این را میگویم که بهطور قطع نظام و دولت آمریکا حتی با کمترین میزان غنیسازی در ایران هم مخالف بود. یعنی برای خود ما هم در مذاکراتی که داشتیم کاملا مشخص بود چون هرجایی که اروپاییها پیغامی میفرستادند یا چراغ سبزی نشان میدادند که قرار است در مذاکرات آتی تا حدودی با غنیسازی در ایران موافقت صورت بگیرد، وقتی که ما میرفتیم آنجا با یک دیوار بلند آمریکا مواجه میشدیم.
بنابراین از این بابت که بهطور رسمی آمریکا که طرف اصلی این دعوا و تخاصم است بالاخره عقب نشینی کرد و پذیرفت که ایران غنیسازی انجام دهد – حالا به هرشکلی- یک موفقیت بزرگ برای ما بود. درباره خود توافق هم من ایراد جدی در آن نمیبینم. نقدهای زیادی هم درباره آن خواندم ولی بهنظرم اکثر آن نقدها بنیادشان سست است. اما در مرحله اجرا هم آمریکاییها هم اروپاییها به تبع آمریکاییها از برخی عبارات و تعابیری که در توافقنامه آمده بود و خیلی دقیق و روشن نبود سوءاستفاده کردند منتها این مشکل عمدهای نیست و بیشتر به ما توجه میدهد که در توافق نهایی و جامع حتما همه جزئیات با دقت بیشتری تدوین شود.
- فکر میکنید چه راهکاری وجود دارد که این موضوع در توافق نهایی تکرار نشود؟
حتما راه دارد. در هر توافقی طرفین یک سلسله توافقات و تعهداتی را در مقابل هم میپذیرند، در هر معاملهای هم همینطور است. بنابراین در یک توافق دراز مدت -اگر به توافق برسیم – یک سلسله اقداماتی را ما باید انجام بدهیم و یک سلسله اقداماتی را هم آنها باید انجام بدهند. حتما میتوان طوری این اقدامات را رقم زد و در مقابل هم قرار داد که اگر آنها قصور و نقض توافقی داشته باشند بتوانیم به تناسب آن ما هم یکسری از تعهدات و اقداماتمان را متوقف کنیم یا برگردیم. این تنها تضمین برای چنین توافقی است چرا که هیچ نظام بینالمللی قابل اطمینانی وجود ندارد که بتوانیم آن را بهعنوان حکم تعیین کنیم. بنابراین هر تضمینی هست باید در خود توافق باشد.
- فکر میکنید استفاده بیشتر از ظرفیت حقوقدانها برای جلوگیری از تکرار اشتباه استفاده از عبارات غیردقیق و مبهم مؤثر باشد؟
نه ببینید اینها خودشان یا از اساتید حقوق بینالملل هستند یا سابقه طولانی در این زمینه دارند و اینطور نبوده که ندانند این عبارات قابلیت تفسیر و فرار دارند. شما هم ممکن است در بعضی جاهای دیگر عبارات یا تعابیر مبهمی را قرار دهید که بعدها راه فرار شما باشد.
- خب چنین عباراتی که به نفع ما قابل تفسیر باشد در این توافقنامه گنجانده شده بود؟
حتما. البته من نمیتوانم الان بهطور مشخص بگویم ولی در همان توافق در بخش تعهدات ما زمینههایی وجود دارد که اگر ما هم بخواهیم مثل آنها تفسیر و تاویل کنیم و اقداماتی که آنها کردند انجام بدهیم خواب راحت را از آنها خواهیم گرفت. منتها خویشتنداری کردیم و منتظریم که ببینیم مذاکرات به کدام سمت پیش میرود.
- چه شد که در آن ۱۰سال مذاکرات به نتیجه نمیرسید و در دولت یازدهم ظرف کمتر از ۱۰۰روز به نتیجه رسید؟
اولا این یک روند پیوسته است و بالاخره یک روندی طی شده تا به اینجا برسیم. اما اینکه مذاکرات در دوره ما موفق نبود، اتفاقا بنده به ضرس قاطع به شما عرض میکنم که ما در مذاکرات خودمان به همه آن نتایجی که میخواستیم رسیدیم. ما میخواستیم این ظرفیت را تکمیل کنیم و ۲۰درصد هم احتمال میدادیم که این ۳کشور که میدانستیم صرفا واسطه هستند، وقتی میبینند که ما مصر هستیم روی این موضوع و داریم تواناییهای خودمان را هم تکمیل میکنیم بروند طرف اصلی دعوا را متقاعد کنند که با ایران کنار بیایند. در برخی نقاط نزدیک هم شدیم اما آنها نتوانستند.
اما هدف اصلی ما این نبود. ما در درجه اول میخواستیم ظرفیتهای خودمان را تکمیل کنیم و از سویی با امضای توافقنامه پاریس فشارهای بینالمللی را کم کنیم تا امکان غنیسازی را فراهم کنیم. در مقاطع دیگر فرصتهایی پیش آمد برای حل مسئله هستهای اما به دلایل مختلف به نتیجه نرسید. روند فعلی توافق حداقل از سال آخر دولت قبل شروع شد و اساسا کلید اینکه مذاکرات به نتیجه برسد این بود که ما مستقیم با طرف اصلی دعوا صحبت کردیم و این مذاکرات خصوصی در زمان وزارت دکتر صالحی در دولت قبل شروع شد و خود ایشان هم پیگیر موضوع بودند و این مسیر را شروع کردند. معلوم نبود اگر این مسیر طی نمیشد چنین توافقی اصلا شکل میگرفت. درواقع توافق ژنو ادامه مسیری بود که در دولت قبل شروع شده بود.
- اما بهنظر میرسد تفاوتهایی هم وجود دارد. مثلا ماهها بر سر موضوعات حاشیهای مانند زمان و مکان مذاکرات با ما بحث میکردند اما الان این موضوعات حل شده و طرفین تنها بر سر موضوعات اصلی مذاکره میکنند؟
مسلما اینها هم نقش دارد اما تعیینکننده نیستند. در واقع این مذاکرات غیررسمی مستقیم با طرف اصلی دعوا بود که زمینه توافق را ایجاد کرد. میخواهم بگویم هم مکان و همزمان و هم شکل و محتوای توافق قبل از دولت جدید توافق شده بود.
- وزارت خارجه مذاکرات را پیش میبرد؟
تا آنجایی که بنده اطلاع دارم بله.
- دبیر شورایعالی امنیت ملی وقت و تیم مذاکرهکننده نقشی در این مذاکرات نداشتند؟
اطلاع دقیقی ندارم اما از خبرهایی که منتشر شده بهنظر میرسد که وزارت خارجه متولی این مذاکرات بود که قاعدتا کار درستی هم بود.
- اما تا قبل از دولت یازدهم تأثیر مذاکرات غیررسمی را در مذاکرات رسمی نمیدیدیم؟
خب طبیعی است. چون هنوز مذاکرات به نتیجه نرسیده بود و این اواخر هم یک مقداری طول کشید تا دولت جدید مستقر شود و طرف غربی هم ترجیح میداد مذاکرات را با تیم جدید پی بگیرد. ولی در هر صورت در دوره دولت جدید هم شما ۱+۵را خیلی در مذاکرات رسمی فعال نمیبینید تا زمانی که مذاکرات در عمان به چارچوب اولیه و مشخص رسید.
- فکر میکنید نشست اخیر عمان نتایج مورد انتظار را داشته؟
از اخبار اینطور بر نمیآید. من هنوز فکر میکنم که در مجموع مواضع طرفین هنوز به اندازهای به هم نزدیک نشده که به راحتی بتوان میان آنها اتصال برقرار کرد و فاصله زیادی تا دستیابی به توافق دارند. معمولا همه انتظار دارند که در دقایق آخر و ساعت ۱۲روز آخر اتفاق عجیب و غریبی بیفتد و طرفین بتوانند مسئله را حل کنند اما مشکل اصلی این است که آمریکا باید جلوتر بیاید و اگر حرکت عمدهای از طرف آمریکا در روزهای اخیر صورت بگیرد میتوان امیدوار بود که توافقی صورت خواهد گرفت اما در غیراین صورت احتمالا باز مذاکرات به تعویق خواهد افتاد.
قبلا در مصاحبههایی که از شما میخواندم امیدوارتر بودید. در این مدت اتفاق خاصی افتاده که نظرتان عوض شده؟
خب باید دید در چه مقطعی این صحبتها شده. الان خاطرم نیست چه زمانی امیدوارتر بودم اما در مجموع فکر میکنم در این شرایط شکل گرفتن توافق جامع دشوار است. شاید توافق موقت یا محدودی شکل بگیرد. البته هنوز هم نمیگویم که توافق امکانش منتفی است. اما از آنچه در صحنه مذاکرات میبینیم بهنظر میرسد نزدیک کردن مواضع ۲طرف در این مدت کوتاه خیلی سخت خواهد بود.
- اگر به توافق نرسند فکر میکنید مذاکرات تمدید خواهد شد؟
احتمال تمدید یا یک توافق محدود را خیلی بیشتر از این میدانم که توافق بهطور کلی برهم بخورد و طرفین به وضعیت تقابل سابق برگردند.
- آمریکا اخیرا بحث تعلیق تحریمها را مطرح کرده درحالیکه ایران اصرار بر لغو تحریمها دارد. راه برون رفت از این بنبست چیست؟
من فکر میکنم خیلی روشن است که اگر مسیر برداشتن تحریم یک مسیر دفعتی باشد خب اقدامات ما هم میتواند به همان نسبت با سرعت و دفعتی باشد و در مقابل اگر مسیری که آنها برای رفع تحریم دارند ترسیم میکنند یک مسیر تدریجی باشد تبعا باید انتظار داشته باشند که ما هم مسیری تدریجی و متناسب با اقدامات آنها برای انجام تعهداتمان در پیش خواهیم گرفت. بنابراین این موضوع بهخودی خود یک بنبست نیست. زمانی تبدیل به بنبست میشود که این توقعات با هم توازن نداشته باشند.
- فکر میکنید پذیرش برای انجام دفعتی تعهدات در داخل کشور خودمان وجود دارد؟
نظر شخصی خود من این است که یک مسیر تدریجی مسیر مطمئنتری است. البته نظر مخالف آن هم وجود دارد که معتقدند ممکن است مانند استخوان لایزخم باقی بماند و همیشه قابلیت بازگشت به وضعیت سابق وجود خواهد داشت. ببینید ما ۲کشور هستیم که در یک دوره طولانی در تخاصم بودیم و داریم راجع به یکی از موضوعات بسیار دشوار صحبت میکنیم که آنها این موضوع را یک موضوع امنیتی میبینند. یک مقدار انتظار غیرواقعی است که فکر کنیم چنین اختلافی بتواند بهطور یکجا و دفعتی حل شود.
- توافق هستهای روحانی و ظریف را به قهرمانان هستهای تبدیل خواهد کرد؟
واقعیت این است که با فضای سیاسیای که در داخل ایجاد شده من جدا نگران حداقل آینده سیاسی هر دو نفر هستم. از نظر من آقای دکتر روحانی و دکتر ظریف واقعا دارند یک مجاهدت سیاسی میکنند. الان فضا طوری است که قهرمانی در این دیده میشود که شما صحنه مذاکرات را به هم بزنید و برگردید به مواضع خصمانه اما اینکه تلاش بکنند که بتوانیم به توافقی برسیم که به نفع مردم و نظام باشد، واقعا در شرایط سختی دارند این تلاش را انجام میدهند. من حتما وضعیت دشواری برای اینها پیشبینی میکنم و البته برایم تعجب انگیز نیست که چطور این راه را با استقامت طی میکنند چون که با خصوصیات هر دو نفر آشنا هستم و میدانم در مسیرهایی که کار میکنند جدی هستند و پایمردی دارند.
- اگر به توافق نرسیم فکر میکنید برنامه بعدی چه خواهد بود؟
مذاکرات ادامه پیدا میکند تا در یک مقطعی راه جدیدی باز شود. در هرحال بنده احتمال برگشت به تقابل را نزدیک به صفر میبینم دلیلش هم این است که فکر میکنم آمریکا در محاسبات خودش قاعدتا باید به این تحلیل رسیده باشد که اگر به تقابل برگردد ضرر خواهد کرد.
– .
RSS
منبع: همشهری
باز نشر: سایت خبری تحلیلی ممتاز نیوز www.momtaznews.com