منبعانجمن معماری ایران)
سقاخانه فضاهایی است که مردم از آن آب می خورند. این فضاها بیشتر در مکان ها و گذرهای عمومی دیده می شود.
پیش تر سقاخانه ها سنگاب داشتند یعنی آب آشامیدنی درون یک ظرف سنگی بزرگ بود.
همواره سقاخانه یکی از اجزای مکانهای پراهمیت بوده است. به جز سقاخانه های دائمی در مسجدها، تکیه ها، زیر چهارسوی بازارها و سر چهارراه ها گاه سقاخانه های موقت هم در زمانهای خاص به ویژه به هنگام عزاداری محرم برپا می شوند.
دو سقاخانه سی و سه پل اصفهان بسیار تامل برانگیز است. سقاخانه آن هم در کنار رودی همچون زاینده رود! پس می توان گفت که سقاخانه جنبه نمادین دارد و افزون بر رفع تشنگی و سیراب کردن برای مردم ایران متبرک بوده و همین سقاخانه مردم را از فساد نگاه می داشته است چون آب در فرهنگ ایرانی و اسلامی ما جایگاهی والا و معنوی دارد.
از سقاخانه های مشهور ایران باید به سقاخانه اسماعیل طلا در حرم امام رضا (ع)، سقاخانه سردر مجلسی در ورودی مسجد جمعه اصفهان و مزار علامه مجلسی اشاره کرد. سقاخانه آشیخ هادی تهران هم از این جهت شهرت دارد که فردی خارجی می خواست عکس بگیرد ولی به دست مردم کشته شد.
اجزای سقاخانه از این قرار است:
یک حلقه چاه برای تامین آب که اکنون لوله کشی آب شهری جایگزین آن شده است.
منبع آب که در قدیم به صورت سنگاب ساخته می شد.
سنگ پیش خوان.
پیاله هایی که با رشته زنجیر بسته شده است. این پیاله ها در آب سرد کن های جدید باز هم تکرار می شود.
شمع و جاشمعی و سینی شمعدان: چراغ سقاخانه همواره روشن بود، و سقاخانه نمادی برای مبارزه با تیرگی ها به شمار می رفت چون آب نیز خود روشنایی است. در گذشته شمع ها برای روشنایی گذر روشن می شد. امروزه لامپ و لوستر جایگزین شمع شده است ولی به هر حال روشن کردن شمع هم جنبه نذر و نیاز دارد.
در بعضی محلات عصر عاشورا هرکسی یک شمع دست می گیرد و با پای پیاده به سقاخانه می رود و به یاد شام غریبان خاندان امام حسین (ع) آن را روشن می کند و در ضمن حاجتش را در ذهن می آورد تا برآورده شود.
البته گاه روشن کردن شمع آنچنان به صورت افراطی انجام می شود که تکه های پارافین و دود همه جا را می گیرد و سیاه می کند و آلوده می سازد. از همین جهت بسیاری از سقاخانه ها را به گونه ای مسدود کرده اند که روشن کردن شمع ممکن نباشد.
عبارت یا حسین شهید و اشعاری در پیوند با آب و واقعه کربلا.
پنجه فلزی که نمادی از دست بریده حضرت عباس (ع) است.
شمایل بزرگان مذهبی به ویژه حضرت عباس برادر امام حسین و علی اکبر (ع) به صورت نقاشی روی گچ و یا کاشی کاری. این شمایل در دوران معاصر بیشتر به صورت پوستر به چشم می خورد.
پنجره چوبی یا فولادی که حاجتمندان به آن پارچه گره می زدند و قفل می بستند.
در این پنجره های چوبی گره چینی آلت هندسی گره دوازده، گره جعفری، مربع چهارگوش و گره چهارقل دیده می شود.
در سقاخانه رنگ سبز غلبه دارد و نشان از پیوند آب و زندگی و سرسبزی دارد. ضمن اینکه این رنگ نماد سروش در ایران باستان و نماد خاندان پیامبر اکرم (ص) به شمار می رود.
پیش تر سقاخانه ها سنگاب داشتند یعنی آب آشامیدنی درون یک ظرف سنگی بزرگ بود.
همواره سقاخانه یکی از اجزای مکانهای پراهمیت بوده است. به جز سقاخانه های دائمی در مسجدها، تکیه ها، زیر چهارسوی بازارها و سر چهارراه ها گاه سقاخانه های موقت هم در زمانهای خاص به ویژه به هنگام عزاداری محرم برپا می شوند.
دو سقاخانه سی و سه پل اصفهان بسیار تامل برانگیز است. سقاخانه آن هم در کنار رودی همچون زاینده رود! پس می توان گفت که سقاخانه جنبه نمادین دارد و افزون بر رفع تشنگی و سیراب کردن برای مردم ایران متبرک بوده و همین سقاخانه مردم را از فساد نگاه می داشته است چون آب در فرهنگ ایرانی و اسلامی ما جایگاهی والا و معنوی دارد.
از سقاخانه های مشهور ایران باید به سقاخانه اسماعیل طلا در حرم امام رضا (ع)، سقاخانه سردر مجلسی در ورودی مسجد جمعه اصفهان و مزار علامه مجلسی اشاره کرد. سقاخانه آشیخ هادی تهران هم از این جهت شهرت دارد که فردی خارجی می خواست عکس بگیرد ولی به دست مردم کشته شد.
اجزای سقاخانه از این قرار است:
یک حلقه چاه برای تامین آب که اکنون لوله کشی آب شهری جایگزین آن شده است.
منبع آب که در قدیم به صورت سنگاب ساخته می شد.
سنگ پیش خوان.
پیاله هایی که با رشته زنجیر بسته شده است. این پیاله ها در آب سرد کن های جدید باز هم تکرار می شود.
شمع و جاشمعی و سینی شمعدان: چراغ سقاخانه همواره روشن بود، و سقاخانه نمادی برای مبارزه با تیرگی ها به شمار می رفت چون آب نیز خود روشنایی است. در گذشته شمع ها برای روشنایی گذر روشن می شد. امروزه لامپ و لوستر جایگزین شمع شده است ولی به هر حال روشن کردن شمع هم جنبه نذر و نیاز دارد.
در بعضی محلات عصر عاشورا هرکسی یک شمع دست می گیرد و با پای پیاده به سقاخانه می رود و به یاد شام غریبان خاندان امام حسین (ع) آن را روشن می کند و در ضمن حاجتش را در ذهن می آورد تا برآورده شود.
البته گاه روشن کردن شمع آنچنان به صورت افراطی انجام می شود که تکه های پارافین و دود همه جا را می گیرد و سیاه می کند و آلوده می سازد. از همین جهت بسیاری از سقاخانه ها را به گونه ای مسدود کرده اند که روشن کردن شمع ممکن نباشد.
عبارت یا حسین شهید و اشعاری در پیوند با آب و واقعه کربلا.
پنجه فلزی که نمادی از دست بریده حضرت عباس (ع) است.
شمایل بزرگان مذهبی به ویژه حضرت عباس برادر امام حسین و علی اکبر (ع) به صورت نقاشی روی گچ و یا کاشی کاری. این شمایل در دوران معاصر بیشتر به صورت پوستر به چشم می خورد.
پنجره چوبی یا فولادی که حاجتمندان به آن پارچه گره می زدند و قفل می بستند.
در این پنجره های چوبی گره چینی آلت هندسی گره دوازده، گره جعفری، مربع چهارگوش و گره چهارقل دیده می شود.
در سقاخانه رنگ سبز غلبه دارد و نشان از پیوند آب و زندگی و سرسبزی دارد. ضمن اینکه این رنگ نماد سروش در ایران باستان و نماد خاندان پیامبر اکرم (ص) به شمار می رود.