فیبروم؛ تومور غیرسرطانی رحم

بیماری فیبروم رحمی از تجمع فیبروئیدها در رحم ایجاد می گردد. فیبروئیدهای رحمی در حقیقت تومورهای خوش خیمی (غیرسرطانی) می باشند که از رحم سر می زنند.

اگرچه جنس فیبروم رحم از همان جنس فیبرهای عضله صاف دیواره داخلی رحم (میومتریوم) است، اما این فیبروئیدها سفت تر و محکم تر از فیبرهای میومتریوم می باشند. فیبروئید های رحمی معمولا جمع شده و شکل گرد و توده ای به خود می گیرند.

فیبروئیدهای رحمی می توانند در دیواره خارجی رحم و به سمت حفره شکمی، در میان لایه های عضلانی رحم، روی دیواره داخلی رحم و به صورت آویزان از دیواره داخلی به سمت رحم رشد کنند.

چه چیزی سبب ایجاد فیبروئید های رحمی می گردد؟

علت اصلی و دقیق این تومورهای خوش خیم در خانم ها هنوز معلوم نیست. ناهنجاری های ژنتیکی، تغییرات در فاکتور رشد (پروتئینی مهم در بدن که رشد و تکثیر سلول های بدن را تنظیم می کند)، ناهنجاری های سیستم عروق خونی اندام ها و یا پاسخ بافت ها به جراحت ها و زخم ها همگی می توانند در ایجاد و تکثیر این فیبروئید ها نقش داشته باشند.

در این میان عواملی که بیشترین تاثیر را در ایجاد این تومورهای خوش خیم دارند شامل موارد زیر می باشند:

– تغییرات ژنتیکی:  بسیاری از فیبروئیدها ریشه در تغییرات ژنتیکی سلول های عضلانی رحم دارند. به همین سبب است که سابقه خانوادگی در ابتلای به این بیماری اهمیت پیدا می کند. از طرفی دیده شده که در خانواده های دارای سابقه این بیماری، ابتلای دوقلوهای دختر همسان به فیبروئید رحمی بیشتر از دوقلوهای ناهمسان است.

– هورمون ها: استروژن و پروژسترون دو هورمون مهم در آماده سازی رحم برای بارداری و تنظیم سیکل قاعدگی می باشند. به نظر می رسد این هورمون ها رشد فیبروئیدهای رحمی را تقویت می کنند. فیبروئیدها گیرنده های استروژنی و پروژسترونی بیشتری نسبت به سایر سلول های رحم دارند.

خونریزی شدید و غیرعادی قاعدگی از شایع ترین علامت وجود فیبروئید رحمی است

فیبروئید های رحمی معمولا بعد از یائسگی کوچک می شوند که سبب آن هم کاهش ترشح استروژن و پروژسترون است. ولی هورمون درمانی دوران یائسگی برای رهایی از علائم آزاردهنده یائسگی، سبب باقی ماندن این فیبروئیدها می گردد.

جالب است بدانید که بارداری و مصرف قرص های ضد بارداری، احتمال ابتلا به فیبروئید های رحمی را کاهش می دهند. این فیبروئید ها تا به حال در دخترانی که به بلوغ نرسیده اند دیده نشده است، اما دختران نوجوان و جوانی که قاعدگی آنها آغاز شده است، به ندرت ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.

از سایر عواملی که خطر ابتلا به فیبروم رحمی را افزایش می دهند، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

– شروع قاعدگی قبل از سن ۱۰ سالگی

– مصرف نوشیدنی های الکلی

– عفونت رحم و بیماری های مقاربتی

– فشار خون بالا

علائم بیماری فیبروم رحمی چگونه است؟

خونریزی شدید و غیرعادی قاعدگی از شایع ترین علامت وجود فیبروئید رحمی است. اگر فیبروم ها در نزدیکی لایه های داخلی رحم باشند و یا در خونرسانی به لایه های داخلی رحم اختلال ایجاد کنند، می توانند سبب قاعدگی سنگین و دردناک شوند.

در این شرایط معمولا قاعدگی طولانی مدت و لکه بینی بین دوره های قاعدگی وجود خواهد داشت. خانم های دچار قاعدگی سخت و طولانی مدت، معمولا به کم خونی فقر آهن مبتلا می شوند.

همچنین فیبروئید ها بسته به اندازه و محل شان در رحم می توانند منجر به علائم زیر شوند:

– درد و فشار در ناحیه لگن

– تکرر ادرار

– عدم توانایی در تخلیه کامل مثانه

– عفونت مجاری ادراری که معمولا از عدم تخلیه کامل مثانه ناشی می گردد.

– یبوست

– درد پاها و کمر

بیماری فیبروم بر بارداری هم تاثیر می گذارد؟

اگرچه فیبروئید در تخمک گذاری اختلالی ایجاد نمی کند، ولی بعضی مطالعات اظهار می کنند که فیبروم می تواند سبب اختلال در باروری شده و یا سبب بارداری ناموفق شود.

به طور خاص، فیبروئیدهای زیرموکوسی یعنی همان هایی که سبب اختلال در ساختمان طبیعی لایه های داخلی رحم می شوند، موثرترین فیبروئید ها در کاهش باروری می باشند، چراکه مانع لانه گزینی تخم لقاح یافته در بافت رحمی می شوند. گاهی اوقات هم فیبروئید ها را سبب اصلی سقط جنین می دانند.

فراموش نکنید اگر پزشک سبب سقط یک خانم باردار را وجود فیبروم تشخیص دهد، تا زمانی که این فیبروم درمان نشود، این خانم قادر به بارداری و زایمان موفق نخواهد بود. در بعضی موارد هم این توده های فیبروئید سبب انسداد لوله های رحمی شده و مانع رسیدن اسپرم به تخمک می شوند.

پس به طور کلی میزان تاثیرگذاری بیماری فیبروم بر وضعیت باروری به شدت بیماری و محل قرار گیری فیبروئید ها در رحم بستگی دارد.

درمان بیماری فیبروم چیست؟

خوشبختانه امروزه درمان های متعددی برای فیبروم رحمی وجود دارد. درمان های این بیماری معمولا هورمون هایی که سیکل قاعدگی را تنظیم می کنند را هدف می گیرد، یعنی همان استروژن و پروژسترون، و از این طریق علائمی اصلی نظیر خونریزی های شدید و طولانی مدت و درد و فشار لگنی را بهبود خواهند داد.

اما این درمان ها فیبروئید ها را به کلی از بین نمی برند، فقط می توانند آنها را کوچک تر و ضعیف تر کنند.

از جمله این درمان ها عبارتند از:

۱- آگونیست های هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (Gn-RH)

این داروها با مهار ترشح استروژن و پروژسترون شرایطی مانند یائسگی را به وجود می آورند و می توانند اندازه فیبروئید ها را کاهش دهند. بنابراین قاعدگی متوقف می گردد و معمولا علائم آزاردهنده فیبروم و کم خونی همراه آن بهبود پیدا خواهد کرد. بسیار از پزشکان یک دوره درمان با این داروها را قبل از انجام عمل جراحی پیشنهاد می کنند. درمان با این داروها معمولا بیش از شش ماه پیشنهاد نمی شود، زیرا مصرف طولانی مدت آنها عوارضی مانند پوکی استخوان را به همراه خواهد داشت.

۲- استفاده از IUD

استفاده از IUD (تصویر روبرو) می تواند در درمان خونریزی های شدید ناشی از فیبروئید  مفید باشد. اما این را هم بدانید که استفاده از IUD ی ترشح کننده پروژسترون، فقط علائم بیماری را کاهش می دهد و هیچ تاثیری بر اندازه فیبروم و از بین بردن آن نخواهد داشت.

۳- سایر درمان ها

پزشک ممکن است در کنار درمان های بالا، داروهای دیگری را نیز به شما پیشنهاد کند، برای مثال قرص های ضدبارداری که می توانند در تنظیم خونریزی و دوره های قاعدگی مفید باشند، اما سبب کاهش اندازه فیبروئید ها نخواهند شد. داروهای ضد التهاب های غیر استروئیدی و یا همان  داروهای NSAID می توانند در کاهش درد بیماری فیبروم کمک کننده باشند، اما این مسکن ها خونریزی را کاهش نخواهند داد. در کنار همه اینها پزشک ممکن است مصرف مولتی ویتامین ها و مکمل آهن را نیز به شما پیشنهاد کند.

البته در بیمارانی  که علائمی ندارند، معمولا هیچ درمانی پیشنهاد نمی شود. فقط کافی است فرد تحت نظر پزشک متخصص قرار بگیرد تا رشد فیبروم بررسی شود و در صورت لزوم درمان آغاز شود.

۴- عمل جراحی

در موارد شدید و در بیمارانی که علائم جدی دارند، عمل جراحی بهترین گزینه می باشد. در این شرایط پزشک بسته به نوع بیماری، وضعتی کلی سلامت فرد، سن بیمار، تصمیم او برای بارداری، اندازه فیبروم و غیره می تواند از انواع جراحی مثل میومکتومی، هیستروسکوپی و برداشتن لایه داخلی رحم (اندومتر) استفاده کند.

الهه گودرزی

بخش سلامت تبیان

مطالب مرتبط:

فیبروم برای زایمان طبیعی مشکل‌ساز نیست

۱۴ نکته دربارهٔ فیبروم رحمی

فیبروم یا فیبروئید رحمی در زنان

فیبروم، بیماری شایع در خانم ها

فیبروم رحمی سرطانی نیست

آمبولیزاسیون برای درمان فیبروم رحمی