ماجراجویی یک فمینیست شکست خورده

نگاهی به فیلم «من همسرش هستم»

ماجراجویی یک فمینیست شکست خورده

سینماپرس-گروه نقد/مهدی علیپور

شهلا که چند سالی ست در زندگی خود با همسرش امیرحسین به یکنواختی رسیده، روزی با اتومبیل خواستگار پیشی خود تصادف می نماید. پس از این اتفاق شهلا که به رابطه امیرحسین با منشی‌اش پی برده است سعی می نماید با بهانه قرار دادن مسئله تصادف حس حسادت امیرحسین را برانگیخته و از وی انتقام سختی بگیرد…

با آغاز فیلم و در همان سکانس ابتدایی مشخص می گردد که بیننده قرار است به دنیای زنی خانه دار که در زندگی مشترک به آرزوهای خود نرسیده، وارد شده و با مشکلاتی که وی دست به گریبان است آشنا شود؛ که پس از چند سکانس دو مشکل اساسی که شهلا بشدت از آنها رنج می برد آشکار می گردد. اولین مشکل او در این زندگی رابطه سردی ست که با همسرش داشته و در همان سکانس اول از زبان شهلا مشخص می گردد که سردی رابطه او و امیرحسین از همان آغاز زندگی و دقیقا از شب عروسی آغاز شده است؛ و مسئله دیگری که چند وقتی است شهلا را آزار می دهد رابطه امیرحسین با منشی‌اش است. با تاکید فراوان فیلمساز بر مونولوگ های ذهنی شهلا از همان ابتدای فیلم به این نتیجه می رسیم که مشکلات او، روحی بوده و به جز «زری» دوست بسیار نزدیکش، شخص دیگری از آشفتگی داخلی او با خبر نبوده و او نیز تمایلی به ابراز این مشکلات به دیگران ندارد.

با توجه به اینکه محور قصه، شهلا بوده و مشکلات او نیز مشکلات روحی و روانی ست، شخصیت شهلا و شخصیت امیرحسین به عنوان سبب شکلگیری این مشکلات باید به خوبی پرداخت شده تا بیننده با اتفاقها و کلیت قصه ارتباط برقرار کند؛ که متاسفانه فیلم لطمه شدیدی از این مسئله خصوصا از پرداخت شخصیت امیرحسین خورده است. مونولوگ ذهنی شهلا در آغاز فیلم از امیرحسین مردی بسیار بی خیال و بی رگ می سازد و این سوال را در همان ابتدا بوجود می آورد که چرا شهلا با چنین آدم بی احساسی که حتی شب عروسی اش با دیگر لحظات زندگی وی تفاوتی نداشته ازدواج نموده؛ و چرا زندگی با‌ چنین مردی را چندین و چند سال ادامه داده است.

البته به سرعت سعی شده است پاسخ نصف و نیمه ای به این سوالات خصوصا سوال دوم داده شود که نمایش احساس مسئولیت و وظیفه شناسی و وفاداری شهلا به خانواده در همین جهتست. که این مطلب خود سبب مطرح شدن سوالات دیگری در ادامه می گردد. زمانیکه مسئله انتقام از امیرحسین مطرح می گردد، بارها و بارها زری به شهلا حفظ خانواده را لااقل بخاطر بچه هایش گوشزد می نماید که شهلا این مسئله را در برابر زندگی شخصی خود دانسته و در تضاد با آسایش، آرامش و حق وی از بهره مندی یک زندگی خوب می داند و تاکید دارد بر این مطلب که او یک زن است و تنها مادر نمی باشد، و یا بچه ها، فقط بچه های او نمی باشدند؛ در یکی از سکانسها شهلا به زری می گوید: «چون مادرم باید زن بودن خودم رو از یاد ببرم».
این نوع برخورد شهلا با مسئله انتقام و دیالوگهای بین زری و شهلا خود به خود وفاداری شهلا به خانواده را زیر سوال برده و این سوال مطرح می گردد که زنی با چنین نگرشی چرا سریعتر انتقام نگرفته و اساسا چرا به این زندگی ادامه داده است؟ که این تضاد در پرداخت شخصیت شهلا لطمه بسیاری به فیلم وارد نموده است.

پرداخت شخصیت امیرحسین وضعی به مراتب بدتر از شهلا داشته و اگر به پذیریم که تیپ شخصیتی ست نمونه نما، سنخ و یا ساده و تخت، آنگاه آشکار می گردد که امیرحسین را به سختی بتوان حتی تیپ نامید. در حالی که پرداخت امیرحسین از وی شخصیتی ساده و تخت ساخته ولی نمونه او را در هیچ کجای ایران نمی توان یافت. مردی بی احساس و بی خیال که در برابر کوچکترین توهین به شهلا برآشفته تا جائیکه در یکی از صحنه ها منشی خود را که کمی به شهلا بی احترامی نموده تهدید به شکستن گردنش می نماید. و از اساس مشخص نمی باشد که چرا با شهلا ازدواج نموده و سبب بی میلی او به شهلا چیست؟ و اساسا او به شهلا بی میل هست یا نمی باشد؟ تا زمانیکه مسئله انتقام مطرح نشده و عمق پیدا نکرده، رفتار امیرحسین عادی بوده و عمل خاصی از وی ملاحظه نشده و مانور چندانی نیز روی رابطه امیرحسین و منشی داده نمی شود و در صحنه پس از ملاقات زری و امیرحسین در مطب وی( که منشی رفتاری خودمانی با امیر حسین دارد) نیز شهلا آگاهی کاملا خود را از این رابطه بیان می نماید. پس از آغاز انتقام و ماجراجویی شهلا، در یکی از صحنه ها امیرحسین که بشدت به شهلا مشکوک و از رفتار وی خشمگین شده، شهلا را مورد ضرب و شتم قرار می دهد که ممکن است در همان شرایط بسیاری از مردان (حال با شدتی کمتر) چنین رفتاری را از خود نشان دهند و این خود سببی است بر علاقه امیرحسین به شهلا و خبر از ترس ازدست دادن شهلا را می دهد؛ که این مطلب تضاد آشکار دیگری ست در شخصیت امیرحسین.

البته غیر از پرداخت عجیب دو شخصیت اصلی عناصر دیگری نیز به پایین آوردن کیفیت فیلم کمک بسیاری نموده که در این میان «دو فرزند امیرحسین و شهلا» و «دیالوگهای بسیار طولانی» تاثیر بیشتر دارند.
در چند سکانس ابتدای فیلم پرخاشگری بچه ها را با یکدیگر و شهلا داریم که با توجه به صحبتهای شهلا درباره امیرحسین این تصور بوجود می آید که بچه ها تحت تاثیر امیرحسین و رفتارهای او در خانه (خصوصا با شهلا) قرار گرفته و به همین سبب است که احترام کمی برای مادر خود قائلند. ولی در ادامه هیچ رفتار تندی از امیرحسین نسبت به شهلا دیده نشده و تنها زمانی امیرحسین آغاز به پرخاشگری می نماید که ماجراجویی شهلا به اوج خود رسیده و همانطور که گفته شده این شرایط بر هر مردی ممکن است چنین تاثیری بگذارد و اساسا رفتار بچه ها با شهلا نمی تواند با یکی دوبار دیدن پدر بوجود آمده باشد و سبب تاکید فراوان بر نوع خاص رفتار بچه ها با شهلا تا انتها آشکار نمی شود. حضور بچه ها در فیلم آنقدر بی مورد و بی خاصیت است که هیچ نیازی به وجود آنها در فیلم دیده نمی شود؛ حضور آنها شهلا را که از انتقام منصرف نکرده و با توجه به کلیت فیلم و خصوصا مونولوگ انتهایی شهلا، واضح است که بچه ها برای شهلا محلی از اعراب ندارند؛ تنها خاصیت وجود بچه ها در فیلم پرت نمودن حواس شهلا در ابتدای فیلم برای تصادف با خواستگار پیشی بوده که این کار را نیز عنصر دیگری می توانست انجام دهد.

دیالوگهای فیلم آنقدر بسیار است که می توان بخش بسیاری از فیلم را با چشمان بسته ادامه داد و حدود سی دقیقه از «من همسرش هستم» از چهارچوب سینما و تاثیر تصویر که اصلی ترین عنصر سینماست کاملا خارج و همانند قصه های رادیویی شده و بیننده بخش بسیاری از قصه را فقط می شنود و چیزی ملاحظه نمی کند. البته این مطلب فاجعه ای ست که سالها در سریالها و فیلمهای تلویزیونی شاهد آن بوده که متاسفانه مصطفی شایسته نیز نه تنها تلاشی برای سینمایی نمودن فیلمنامه پر دیالوگ «من همسرش هستم» خصوصا در صحنه های حضور زری نکرده، بلکه با تاکید فراوان بر تدوین تداومی و نمای روی شانه زری و شهلا هنگام میزگردهای متعددی که آن دو برگزار می نمایند، به نزدیک شدن «من همسرش هستم» به یک تله فیلم و یا خلاصه سرهم بندی شده یک سریال کمک بسیاری کرده است.

در فیلم سعی شده است با محدود نمودن اطلاعات یک معما بوجود آمده و نویسنده خواسته است حرف خود را با طرح یک معما به بیننده القا کند ولی بدلیل پخته نبودن حرف نویسنده و نیز شکل نگرفتن درست معما، بین این دو پیوند درستی برقرار نمی شود و بدلیل سعی وی به ادامه این مسئله تا انتها، لطمه بسیاری به فیلم وارد شده است. با توجه به دیالوگها، تفکرات فمینیستی فیلم کاملا آشکار بوده ولی واضح است که نویسنده با ترس از بیان فکر اصلی خود که شخصیت شهلا را نیز تحت الشعاع قرار داده، دچار نوعی خودسانسوری شده و در پایان فیلم آشکارا در جایگاه یک واعظ پس از طرح بعضی مشکلات زنانی همچون شهلا آنها را به تحمل و ادامه وضعیت موجود ترغیب می نماید؛ که مونولوگ شهلا در انتهای فیلم در همین جهتست.

انتهای خبر / شبکه خبری سینمای ایران/ کد خبر ۳۸۲۴۶