مثلِ ماجرای˝ زنبورها˝

سرویس تئاتر هنرآنلاین// این روزها تالار مولوی،شلوغ‌تر از همیشه است و سبب آن اجرای همزمان سه نمایشِ خوب و موفق است. یکی از آنها،نمایشی است به نام «اسکیس»،نوشته و کارگردانی «جابر رمضانی» که بیش از رقبایش، مورد توجه قرار گرفته. بخشی از این استقبال، به بازیگران مستعد و توانای نمایش برمی‌گردد.«هومن کیایی» و «مریم نورمحمدی»،توانسته‌اند به اجرایی درست و دقیق از موقعیتِ دو شخصیت «آکی» و «میرا/ویتا» برسند.

کیایی بازیگر پرشور و توانمندی است که به رغم حضور اندکش در عرصه تئاتر، توانسته بسیار زودتر از آنچه انتظار می‌رفت،خود را به علاقه‌مندان دنیای نمایش معرفی کند.او بیشتر در فیلم‌های کوتاه و بلند سینمایی و سریال‌های تلویزیونی نقش‌آفرینی کرده است.مجموعه‌های «یک مشت پر عقاب» و «گل‌های گرمسیری» بعضی از کارهای او می باشند.در تئاتر نیز نمایش‌های «بهار و آدم‌برفی»،«طوقی»،«اوریدیس» و «بالاخره این زندگی مالِ کیه؟» را کار کرده.

کیایی برخلافِ شخصیتِ پُرشور و استرس «آکی» در «اسکیس»،جوانی آرام،خوش‌برخورد،متواضع و بی‌ادعاست و باید او را از بازیگرانِ خوش‌آتیه ایران دانست.«نورمحمدی» نیز بازیگر جوانی است که از اولین تجربه تئاتری‌اش،«بچه‌های سارافینا»،خود را به عنوان بازیگری خلاق و توانا تثبیت کرد و برای بازی در آن نمایش،جایزه بهترین بازیگر را گرفت.«اسکیس»،دومین همکاری او با رمضانی پس از نمایش «تیمِ شنا» است.ساعتی را با این دو هنرمند،درباره بازیگری و نقش‌هایشان در نمایش «اسکیس» به گفت‌وگو گذراندیم.

***

وقتی قرار شد در «اسکیس» بازی کنید،متن آماده بود یا هنوز داشت نوشته می‌شد؟اولین برخوردتان با متن و شخصیت‌هایی که باید بازی می‌کردید،چطور بود؟

نورمحمدی: متنِ «اسکیس» پیش از تیم شنا نوشته شد.

پس چرا در همان وقت اجرا نشد؟

کارگردان ترجیح دادند اول تیم شنا را کار کنند.همان سال که «تیم شنا» به جشنواره رفت،متنِ اسکیس هم جایزه گرفت.

شما متنِ اولیه «اسکیس» را خوانده بودید؟آیا به همین صورت بود یا فرق داشت؟

نورمحمدی: بله،خوانده بودم.خب متن تغییر کرد،ولی نه بسیار بسیار.مواردی تغییر کرد که به روند نمایش کمک می‌کرد.

کیایی: یک بار هم برای پایان‌نامه با کارگردانِ دیگری اجرا شد که ما فقط فیلم اجرا را دیدیم.

شما در آن اجرا بازی داشتید؟

کیایی: نه،فقط طراح صحنه بودیم.البته آن اجرا برای پایان‌نامه بود،نه اجرای عمومی.

نورمحمدی: بعد آقای رمضانی تصمیم گرفتند «اسکیس» را کار کنند.

اولین برخورد شما با نقش «میرا/ویتا» چگونه بود؟ الگو یا شیوه‌ای برای اجرای آن داشتید که در بازی یا طراحی این شخصیت کمک کند یا متکی به راهنمایی‌های کارگردان بودید؟

نورمحمدی: وقتی که متن نوشته شد،اصلاً فکر نمی‌کردم این نقش را من بازی کنم.هیچ ذهنیتی درباره تولید کار نبود.فقط یک چیز را می‌دانستم؛این‌که باید با دیالوگ‌های کم،خیلی از منظورها را به تماشاچی و پارتنرم برسانم.وقتی وارد تمرین‌ها شدیم و در مورد متن صحبت می‌کردیم،خیلی از زیرلایه‌ها را پیدا کردیم.مثلاً ساعت‌ها بحث می‌کردیم که ثابت کنیم بله میرا باهوش است، به این دلایل و شاید در عمل،خیلی نخواهد این رفتارها برای تماشاچی به رخ کشیده شود،ولی در کارهایی که می‌کند،نظم و تسلطی هست.

آیا می‌شود گفت بخش بسیاری از «ویتا» را خودتان ساختید یا برای خلق او تلاش کرده‌اید؟ضمن این‌که کارگردان هم بازیِ شما را کارگردانی کرده.اصلاً فکر می‌کنید چند درصد از ویتا را شما به عنوان یک بازیگر خلاق تئاتر ساخته‌اید و ما تجسم آن را روی صحنه می‌بینیم؟

اگر پارتنرم،«هومن کیایی»،کارگردان،«جابر رمضانی» و دراماتورژ،«محمد چرم‌شیر» را کنار بگذاریم،من فقط اتود می‌زدم تا مورد قبول قرار بگیرد؛هم از نظر خودم،هم از نظرِ جمعی که می‌آمدند مرا تایید می‌کردند یا می‌گفتند این حرکت به سببی که آنها می‌دیدند و من نمی‌دیدم،مناسبِ نقش نیست.

فکر می‌کنید ویتا در بستر موجود که سبب دوگانگیِ او از سکوت و استرس ابتدای نمایش به پرحرفی و راحتی‌اش در نیمه دوم کار می‌شود،چه می‌خواهد؟آیا فقط می‌خواهد از این کار غیرقانونی استفاده کند تا به «سوسویا» برسد؟

یک چیزهایی در متن هست که لایه‌های رویی متن است.مثلاً او می‌خواهد پول ندهد یا می‌خواهد با بچه‌اش نرود یا این اتفاق از زندگی‌اش حذف شود یا پول از بین‌بردنِ بچه را پرداخت نکند.الان نمی‌توانم بگویم آنچه ویتا می‌خواهد،درست است یا نه،ولی می‌دانم که می‌خواهد واقعاً برود و به آن آرمانشهر برسد.دلایل ویتا را در صحنه یک و دو می‌بینیم.در آن دیالوگ‌های کم، برخورد و ترس بسیاری که از آدم‌ها دارد و در نهایت،گذشتن از همه اتفاق‌هایی که به وجود آمده.او در صحنه آخر برای «آکی» دل‌سوزی نمی‌کند.فقط می‌گوید تابلویم را بده، می‌خواهم بروم.این رفتن برایش بسیار مهم است.

آقای کیایی،شما در مورد شخصیت «آکی» چه نظری دارید؟ او را چگونه شناختید؟

کیایی: در یک مصاحبه رادیویی درباره نمایش «بالاخره این زندگی مال کیه؟»،دوستی می‌گفت وقتی آدم متن را یک بار می‌خواند،انگار چیزی در او ته‌نشین می‌شود.ریشه این موضوع برمی‌گردد به وقتی که بچه بودیم و فیلم می‌دیدیم و تحت تاثیر قهرمان داستان می‌گرفتیم. بخصوص فیلم‌های قدیمی که تک‌قهرمان بود و هر کس با یک شخصیت همذات‌پنداری می‌کرد.

ریشه شناخت شخصیت،در همان است که حالا می‌آییم سمت این حرفه و هنر و یاد می‌گیریم چطور از آن استفاده کنیم یا بیدار و زنده‌ترش کنیم.همین اتفاق دوباره افتاد.مثل باقی متن‌هایی که می‌خوانیم.در جایگاه بازیگر و شاید هنرجوی تئاتر،نقش آکی واقعاً قلقلکم داد و دغدغه‌ام شد که حتماً آن را بازی کنم.وقتی آقای رمضانی متن را به من دادند،خیلی خوشحال شدم.متن را می‌خواندم و فضاها را تصور می‌کردم.در تمرین و دورخوانی‌ها،پروسه‌های مختلفی وجود داشت.ابتدا متن را برای جشنواره فجر دادیم، بعد به جشنواره دانشگاهی رفت.در جشنواره فجر به خاطر مشکلات صحنه، بازبینی موفقی نداشتیم.این پروسه و تجربه‌های ناموفق، به همه و بیشتر به ما بازیگران و البته کارگردان و طراح صحنه کمک کرد تا ایرادات‌مان را کمتر کنیم.منتها ما یک برداشتی داشتیم که بسیار از ذهنیت آقای چرم‌شیر دور بود.طوری که سه بار و تقریباً سه چهار صحنه را بستیم و آقای چرم‌شیر می‌دیدند و می‌گفتند نه،این نیست.دوباره از اول آغاز می‌کردیم و می‌رفتیم سمتِ تحلیلی که ایشان داده بود.در نهایت رسیدیم به فرمتی که الان اجرا می‌شود.خودِ آقای چرمشیر هم دو صحنه را بازی‌گردانی کرد و ما آن خط اصلی را گرفتیم و با جابر رمضانی ادامه دادیم.در مورد آکی،اولین چیزی که تماشاگر را به چالش می‌کشاند،اینست که هیچ شباهتی به شخصیت‌های ایرانی ندارد و بازیگر باید بسیار از خودش دور شود.حتی نوع حرف‌زدن و رفتارش.تمام رفتارسازی‌ها عوض می‌شود.منتها من با تجربه محدودی که دارم،همیشه کارم این‌گونه است که چیزی را نمی‌سازم.می‌گذارم خودِ نقش از من بخواهد و در اثر تمرین،فضایی ایجاد شود که یک لحنی به من بدهد.مثلاً قرار نبود ما لهجه داشته باشیم.آقای رمضانی گفت با لهجه کاملاً مخالفم اما روزی رسید که جابر گفت این اندازه از ته‌لهجه و لحنی که دارید،همان چیزی است که می‌خواهم و ok است.کلمه ok هم از نقشِ آکی افتاده توی دهانِ من(می‌خندد).مسئله دیگر،نقاش‌بودنِ این دو شخصیت بود.آنها در واقع یک طراحِ ساده‌اند،حتی شاید آماتور باشند،نه حرفه‌ای. به نظرم آکی هم نقاش حرفه‌ای نیست.تمام دغدغه‌اش اینست که بتواند بسیار سریع یک طرح اولیه یا اسکیس یا فُرمی از قضیه را روی بوم بیاورد.کارش بیشتر یکسری خط و خطوط و ایده است که از فضا و سوژه می‌گیرد و می‌خواهد منتقل کند.

خودتان با طراحی آشنا نبودید؟

خانم نورمحمدی پیشاً طراحی کار کرده‌اند و از روز اول حرفه‌ای بودند.مثلاً وقتی من داشتم تازه دایره تمرین می‌کردم،ایشان دستِ چپِ خودش را الگو می‌گرفت و با دستِ راست آن را طراحی می‌کرد(می‌خندند).«احسان شریف‌فر»(مشاورِ نقاشی) بسیار به ما کمک کرد.زمانی معادل دو ماه تمرین کردیم،ولی به این نتیجه رسیدیم نمی‌توانیم به حدی برسیم که طراح بشویم و برویم روی سرعت کار کنیم. بیشتر روی اندازه‌ای که باید در صحنه می‌بودیم و سوژه‌ای که می‌کِشیدیم،تمرکز کردیم. بخصوص این کار در شخصیت آکی بسیار سخت بود،چون هم باید به نقش می‌پرداختم،هم به طراح‌بودنِ او و هم سرعتی که لازم داشتم تا شاید چپ‌اندرقیچی نکِشم، بلکه تماشاگر ببیند او واقعاً دارد یک چیزی می‌کِشد. بنابراین تمرکز را گذاشتیم روی سوژه‌ها که آنها هر بار چه چیزهایی می‌کِشند.

در بازی شما،لهجه خاصی حس نمی‌شود، بلکه نوعی بیان به ذهن مخاطب می‌آید.تماشاگر از صحنه اول حدس می‌زند این شخصیت‌ها خارجی‌اند و لهجه را به حسابِ خارجی‌بودنشان می‌گذارد،ولی در مورد آکی،نوعِ صدای شما که بسیار خاص است،روی این شخصیت تاثیر گذاشته.در واقع تماشاگر از دو وجه در بازی شما لذت می‌بَرد؛ بازی فیزیکی و تُن صدا.در برخوردهایی که با شما داشته‌ام، متوجه شدم شخصیت آرامی دارید و مثل «آکی» این‌قدر پُرهیجان نیستید. برای بازی‌های فیزیکی و تحرک بسیار آکی،چقدر از خودتان فاصله گرفتید؟آیا مجبور شدید او را از نو بسازید؟ انگار برای استفاده‌ای که از دست‌هایتان کرده‌اید،در مدلِ راه‌رفتن و بی‌قراری‌تان،فکر و تمرین شده بود.

این اتفاق یک پروسه طولانی داشت.سه بار تحلیل عوض‌کردن،فضاهای ما را تعیین کرد.هر صحنه از این نمایش، انگار مرحله‌ای از یک Game است.در هر مرحله‌،کنش،واکنش و دغدغه یک چیز است و آن تعیین می‌کند بنا بر چیزی که در بستر شخصیت‌ها شکل گرفته،حالا چه چیزهایی از آنها در این صحنه نمود بیشتری پیدا می‌کند.منتها کلیتی که وجود دارد،اینست که آکی در وضعیت کاملاً پُراسترسی است.حتی اگر همه چیز بر وفق مراد باشد،یعنی یک دختر بیاید و بدون هیچ مشکلی ازدواج صورت بگیرد،اقامت صادر شود،طلاق بگیرد و برود. کار آنها غیرقانونی است.گرچه آکی ۳۵ بار این تجربه را داشته،ولی اولین‌بار است یک دختر نمی‌آید داخلِ خانه و فضا را دچار استرس بیشتری می‌کند.آن دختر نباید بسیار خارج بماند.محلِ اتفاق داستان،خارج از ایران است اما هر کجا که باشد،یک فضای غیرقانونی به هر حال مشکل‌ساز است.حتی یک آدم فضول می‌تواند بسیار راحت بپرسد اینجا چه خبر است؟هفته‌ای یک دختر می‌آید و می‌رود داخل، بعد یک دختر تازه می‌آید.این کار باید بسیار مسکوت و مخفی انجام شود.غیر از بیزینس و غیرقانونی‌بودن،شخصیتی هم به نام «بلَکی» وجود دارد که ممکن است آکی را به خاطر یک تفریح ساده با دختری که وارد سیستم شده و بعد می‌خواهد برود، بزند.ما این عکس‌العمل را از سوی بلکی می‌بینیم.طبیعی است اگر بخواهد مشکلات بیشتری ایجاد شود،داستان بیشتر گره می‌خورَد و آکی از همه بیشتر صدمه می‌بیند،چون او یک کارمند مزدبگیر است برای یک حرکت غیرقانونی.آکی به خاطر نوع کارش پر از استرس است.او شخصیتی نیست که با آرامش راه برود.حتی اگر خودش آدم آرامی باشد،در وضعیت کاری‌اش نمی‌تواند آرام باشد،چون همیشه نگران است که اشکالی پیش بیاید،همه چیز باید طبق برنامه انجام شود.در تحلیل شخصیت‌هایی که داشتیم،این آدم بسیار مسلط و آرام بود.شبیه به شخصیت «خاویر باردم» در فیلم «Beautiful» ایناریتو.هنگامی که تحلیل‌ها عوض شد،آقای چرم‌شیر گفت دو صحنه پیشگفتار و صحنه اول،کاملاً تعیین می‌کند باقی نمایش چطور باشد.از پیشگفتار آغاز کردند که ما اوجِ داستان را داریم،سپس ابتدای داستان را می‌بینیم.تماشاگر بعداً می‌فهمد هر کدام از آنها کجای این پازل قرار دارند.آقای چرم‌شیر خارج از صحنه می‌نشست و می‌گفت الان بلکی به سمت تو می‌آید یا الان آن پشت را نگاه می‌کند. با توجه به هدایتی که آقای چرمشیر و جابر رمضانی داشتند،دیدم این آدم نمی‌تواند آرام باشد.وقتی چنین تشریحی وجود دارد و موقعیت را به بازیگر منتقل می‌کنند،می‌شود همان چیزی که خانم نورمحمدی گفتند، یعنی تمام دغدغه ما به عنوان بازیگر و با توجه به فضایی که به ما داده‌اند،این خواهد بود که اتود بزنیم و تایید بگیریم. بخصوص از کسانی که دارند کار را هدایت می‌کنند. به هر حال بازیگر آورده‌هایی با خودش دارد،منتها این فضا را دراماتورژ کار و کارگردان ایجاد کردند.من همیشه اعتقادم اینست که وقتی می‌گویند بازیگر سلطان صحنه است،او سلطان صحنه‌ای است که کارگردان و دراماتورژ برایش درست می‌کنند.

با توجه به اتفاقی که بین آکی و میرا می‌افتد و شکلِ ارتباطش با او و تفاوتی که با دخترهایی پیشی دارد،فکر می‌کنید آکی هیچ وقت این شرایط را تغییر بدهد تا از استرس‌های زندگی‎‌اش خلاص شود؟ ما نشانه‌های این علاقه را می‌بینیم.مثلاً اولین‌بار است تا این حد به یک دختر نزدیک شده.دارد عاشقش می‌شود.

بله،دقیقاً.آکی شخصیت آرامی دارد.در کنار ضعف شخصیتی‌اش،موقعیتی پیش می‌آید که آکی نمی‌تواند با آن مثل بقیه رفتار کند.همه کارهایی را که میرا از او می‌خواهد،انجام می‌دهد.از او پول نمی‌گیرد،نمی‌تواند او را نگه دارد، به او کمک می‌کند بچه‌اش را سقط کند. به خاطر این‌که عاشق او شده.

پس آکی شخصیت مثبتی است…

خب من موافقم که بُعد مثبت هر کدام از شخصیت‌ها را ببینیم. بلکی هم وقتی در پایان می‌آید و فاجعه را می‌بیند،می‌گوید بی‌خیال.شاید در آن لحظه بخواهد آکی را بُکشد،ولی ناچاربودنش را نشان می‌دهد،چون دختر بعدی در راه است.در جاهایی از نمایش،انسانیت و تجارت با هم قاطی می‌شود.البته بُعد تجارت داستان،همیشه می‌چربد به قضیه.اگر او،آکی را نمی‌کشد، به این سبب است که برای پروژه بعدی به او نیاز دارد.در مورد مثبت یا منفی‌بودن آکی،اینجا بیشتر مفهوم انسانی است که خودش را به رخ می‌کشد،یعنی کاری را که او ۳۵ بار انجام داده و مو لای درز آن نرفته،زندگی کاری می‌کند که می‌بینیم نه،دیگر نمی‌تواند مثل همیشه رفتار کند. بین این همه آدم، بالاخره ممکن است دلش به دام یکی از آنها بیفتد.«اسکیس» ما را به آن سمت می‌برد که به کجا رسیدیم و چرا رسیدیم و آیا از این‌که اینجاییم،راضی هستیم یا نه.

خانم نورمحمدی،نظر شما در مورد منفی یا مثبت‌بودن نقش‌ها چیست؟

نورمحمدی: ببینید،آدم‌ها را نمی‌توانید طبقه‌بندی کنید.شاید آدم‌ها اشتباهات بسیاری انجام دهند،ولی در برخورد با آنها می‌گویم من رفتارشان را می‌پذیرم.فکر می‌کنم در «اسکیس» هم این اتفاق می‌افتد،یعنی اشتباهات بسیار است.هم از طرف میرا و هم آکی،ولی در نهایت تماشاچی تصمیم می‌گیرد که میرا را بپذیرد یا نه، حتی نمی‌توانم بگویم او خاکستری است.

خودتان تلاشی نکردید که میرا به سمت یکی از آن دو قطب منفی یا مثبت برود؟

نورمحمدی: نه،اصلاً،خودم به شدت با این کار مخالفم،چون مطمئنم نقش، به سمت تیپ می‌رفت.خیلی وحشت داشتم که این اتفاق بیفتد.نمایش این را نمی‌پذیرفت.میرا در صحنه ششم به آکی می‌گوید من بدذاتم و اگر بخواهی تصویر من را بِکشی، باید از چشم‌هایم بفهمی.اینجا هم به عهده بیننده است که تصمیم بگیرد.

نظرتان در مورد صحنه اعدام که اوج داستان و دشوارترین لحظه نمایش است،چیست؟چرا آن صحنه تا این حد طبیعی و دردناک از کار درآمده؟

یک اتفاقی در آن صحنه افتاده.در صحنه اعدام،دست‌های میرا دورِ گردنِ اوست.یعنی قطع نخاع اتفاق نمی‌افتد. ترسِ او از خفه‌شدن بسیار بسیار است.میزان ترس و تقلا بیشتر از اعدام یا هر چیز دیگر است.

در واقع می‌خواسته به آکی کمک کند تا صحنه مرگ را بِکشد.نمی‌خواهد بمیرد.

نورمحمدی: دقیقاً.اگر بخواهیم بر اساس منطق داستان پیش برویم،اعدام او به این خاطر است که بتواند بچه‌اش را از بین ببرد.

کیایی: فکر می‌کنم نوعی راه حل است.میرا به آکی اعلام می‌کند که می‌خواهد بچه را سقط کند اما می‌بینیم آکی اصلاً نمی‌داند باید چه کار کند.در وضعیت بدی گیر کرده.هیچ پیشنهادی برای این قضیه ندارد.پس دوباره کار بر عهده ویتا می‌افتد که چطور به این آدم بفهماند باید این اتفاق بیفتد و در این میان تو هم به آرزویت برسی.آکی می‌خواهد به میرا کمک کند اما نمی‌داند چگونه.در صحنه‌ای که از آرزوهایش صحبت می‌کند،میرا زود قضیه را می‌گیرد و می‌گوید می‌توانم تو را به آرزویت برسانم.آکی می‌فهمد که هدف اصلی، برآورده‌شدن آرزوی او نیست.هدفِ نهایی،رهایی میراست،مثلِ ماجرای زنبورها….

و حرف پایانی…
نورمحمدی: اصرار دارم بگویم «اسکیس» یک کار بسیار گروهی بود.خوشبختانه یکی از نعمت‌های «اسکیس»، هومن کیایی بود که بسیار جاها بزرگی و کمک کرد.جابر به عنوان کارگردان بسیار می‌پذیرفت.او نویسنده و کارگردان بود،ولی وقتی ما نکته‌ای را می‌گفتیم یا نقد می‌کردیم که به طور مثالً این دیالوگ عوض شود،می‌گفت خب تغییرش بدهید.هیچ مقابله‌ای نداشت.«اسکیس» کاملاً محصولِ همکاری و همراهی گروه‌است.

گفت و گو : احمد رضا حجارزاده

انتهای پیام/۵۳