جام جم آنلاین: طراحی بارگاهی درخور شأن بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران یکی از دغدغه هایی بود که بعد از ارتحال حضرت امام خمینی توجه معماران، طراحان و مهندسان را به خود معطوف کرد.
علیاکبر زنگنه، مسوول پروژه ساخت و ساز حرم امام خمینی ـ که یکی از افراد هسته اولیه ساخت مرقد بوده است ـ معتقد است در این پروژه عظیم تلاش شده از معماری ایرانی، اسلامی و شیعی استفاده شود.
با وی درباره مراحل ساخت مرقد امام خمینی و مشکلات پیش رو و زمان نهایی اتمام این طرح به گفتوگو نشستیم.
چرا عملیات ساخت و ساز حرم حضرت امام هنوز به پایان نرسیده است؟
اول از همه باید بگویم که مدت ساخت سازههای ماندگار و بناهای تاریخی که حالت ویژه و خاصی دارند، بیش از ساختمانهای عمومی است. پروژه ساخت حرم حضرت امام خمینی دو مرحله داشت. مرحله اول مربوط به سالهای ۶۸ و ۶۹ بود که به این پروژه به عنوان یک طرح موقت نگاه شد. در این مرحله قرار بود مقدمات اولیه برای زائران فراهم شود و از سویی این طرح موقتی، فرصتی باشد برای طرح اصلی تا طراحان و معماران بدانند توقع زائران چیست و طرح اصلی قرار است بر اساس چه مواردی شکل بگیرد. مرحله دوم شامل طرح اصلی ساخت و ساز حرم میشد که طبق سیاستگذاری قرار بود ۱۰ سال طول بکشد. پیشبینی ما ساخت یک طرح ماندگار بود. اگر میبینید این طرح بیش از ۱۰ سال طول کشیده، علتش صرفا کمبود بودجه است. گروه اولیه که ساخت و ساز حرم را به صورت موقت در مرحله اول انجام دادند، رکورددار ساخت و ساز شدند. مثلا آنها طراحی و ساخت و اجرای اولین گلدسته مرقد امام را در عرض ۴۴ روز انجام دادند. همان گروه هنوز هم هستند و قطعا تجربه بیشتری نسبت به قبل دارند. اراده کار هم در آن گروه وجود دارد، ولی مشکل فعلی، بودجه است که باعث شده ساخت و ساز حرم امام با رکود مواجه شود.
این سازه موقت و سازهای که مدنظر طراحان بود، بر اساس چه معیارهایی طرحریزی شده بود؟ آیا فراخوانی برای طراحی و معماری حرم امام داده بودید؟
آن زمان حرم امام تحت زعامت و تولیت حاجاحمدآقا یادگار حضرت امام بود. همزمان که کار طراحی پیش برده میشد بحث رژیم زیارتی زائر مطرح بود. در بحث رژیم زیارتی زائر مسائلی چون مختصات حرم و امکاناتی که باید برای زائر در نظر گرفت، مطرح بود. ضمن اینکه در آن زمان حرم فاصله قابل توجهی از شهر داشت و امکانات امروزی را نداشت. معیار ما در طراحی حاکمیت معماری ایرانی، اسلامی و شیعی بود. بنابراین در طرح اصلی سعی کردیم از اعداد و نمادهایی به منظور تحقق این معیار استفاده کنیم. ابعاد حرم ۱۲۴ در ۱۲۴ متر در نظر گرفته شد که از تعداد پیامبران نشأت میگرفت. مقبره حضرت امام در مرکز قرار گرفت، روی آن ضریح ساخته شد و گنبد درست در بالای ضریح طراحی شد تا همه چیز قرینه باشد. طراحی گنبد نیز طوری بود که نمادهای انقلابی در آن رعایت شود. شروع پایه گنبد از ارتفاع ۴۲ متری بود. رأس گنبد ۵۷ متر ارتفاع دارد و ارتفاع علم روی گنبد که پرچم روی آن قرار میگرفت، ۶۸ متر است. این اعداد به سالهای ۴۲ که آغاز جنبش برای پیروزی انقلاب اسلامی بود، ۵۷ که سال پیروزی انقلاب بود و سال ۶۸ که سال ارتحال امام بود، اشاره دارد.
چهار طرف حرم نیز چهار گلدسته طراحی شد که نماد معماری شیعی است. ارتفاع هر یک از گلدستهها ۹۲ متر است که معادل سن حضرت امام است. چهار گنبد فیروزهایرنگ نیز طراحی شد که همراه با گنبد اصلی پنج گنبد را تشکیل میدهند که به پنج تن اشاره دارد. اگر این پروژه تکمیل شود سقف حرم به شکل خیمه دیده میشود که خیمه هم نمادی است از معماری شیعی و برگرفته از عاشورای حسینی بنابراین اگر بخواهم جمعبندی کنم از خصوصیات طرح ساخت و ساز حرم امامخمینی نخست حاکمیت معماری ایرانی، اسلامی و شیعی است، دوم حاکمیت تقارن در همه قسمتها و سوم حاکمیت سادگی و دستیابی آسان زائران از طریق جزئیات ساده و انتخاب مصالح ماندگار با عمر طولانی است.
موضوعی که خیلی مواقع مطرح میشود، برخی دوبارهکاریها در پروژه ساخت حرم امام است. مثلا گنبد حرم که قبلا طلایی بود و حالا نقرهای است. علت این دوبارهکاریها چیست؟
ما مجاز به استفاده از طلا در مجموعه حرم امام نیستیم. این گنبد طلایی که اکنون میبینید روکش آلومینیوم است که در واقع برای زیرسازی گنبد طلایی است. قرار است روی این روکش نقرهای، روکش استنلساستیل به رنگ طلایی کار شود.
مشکل روکش طلایی قبلی چه بود؟
گنبد قبلی که سال ۶۸ ساخته شد ۱۰۰ درصد فلزی بود که با رنگ طلایی پودریرنگ شده بود. آن رنگ دوام نداشت و چون جنس گنبد فلزی بود مرتب اکسیده میشد. به همین خاطر باید تعویض میشد.
در حال حاضر ۲۳ سال از رحلت امامخمینی میگذرد و هنوز طرح ۱۰ ساله برای اتمام پروژه ساخت و ساز حرم به اتمام نرسیده است. شما مشکل را در کمبود بودجه عنوان میکنید. این بودجه از چه محلهایی باید تأمین شود؟ منابع مردمی و نذورات نیز جزو این منابع هستند؟
بودجه عمرانی حرم امام صرفا از طریق دولت تأمین میشود. همه دولتها نگاهشان به حرم یک نگاه ویژه و ارادتمندانه بوده است. شاید توان دولتها همینقدر بوده است که این مقدار بودجه را به حرم تخصیص دادهاند. اینکه حرم منابع دیگری جز دولت دارد، پاسخ منفی است. مبلغ نذورات حتی برای بخش نگهداری حرم نیز کفایت نمیکند. بخشهای تأمین آب و برق و فضای سبز و امنیت حرم و نگهداری مجموعه خودش خرجهای زیادی دارد.
آیا میتوان زمان نهایی اتمام پروژه ساخت و ساز حرم امام را مشخص کرد؟
ما تقاضای بودجه کردیم که اگر تأمین شود، پایان سال ۹۲ زمان قطعی تحویل پروژه خواهد بود.
سجاد روشنی – جام جم
jamejamonline.ir – 22 – RSS Version