نرخ بیکاری در ایران، بیکاری باید از طریق ساماندهی رشد جمعیت، رشداقتصادی و تورم کنترل شود + جداول مختلف نرخ بیکاری

خبراقتصادی: بعضی کارشناسان انتقادهایی به شیوه‌های آمارگیری بیکاران در ایران و نتایج آن وارد می‌کنند، ولی همه بر یک نقطه اتفاق نظر دارند که بیکاری یکی از معضلات اصلی اقتصاد ایران است و حتی بعضی اقتصاددانان صاحب نام کشور، مشکل بیکاری و رکود را در سال های اخیر و سال های آینده مهمتر از مشکل تورم و کاهش رشد اقتصادی ارزیابی کرده اند.

جمعیت ایران در ۳۵ سال قبل تقریبا دو برابر شده  و از ۳۶ میلیون نفر در سال ۵۷ به بالاتر از ۷۶ میلیون نفر در شرایط کنونی  و سال رسیده است و اکثر کسانی که در سال های بعد از انقلاب ۱۳۵۷ متولد شده‌اند به سرعت به جمع متقاضیان کار می‌پیوندند.
براین اساس، کارشناسان با توجه به رشد اقتصادی منفی ۵ درصدی و تورم ۴۰ درصدی معتقدند که حل مشکلات بیکاری نیازمند افزایش رشد اقتصادی و بهبود فضای کسب وکار است و درچنین فضایی افزایش جمعیت و رشد جمعیت عملا سبب تشدید معضل بیکاری در سال های آینده خواهد شد.  
زیرا استفاده از تکنولوژی سرمایه بر و ماشین به جای انسان،  افزایش واردات کالاهای وارداتی و تامین نیاز بازار و خانوارها از خارج کشور و با تکیه بر درآمد ارزی حاصل از نفت، عملا سبب شده که صنایع و تولید و اشتغال داخلی تقویت نشود و در چنین فضایی شغل های تازه کمتر ایجاد می گردد و دیگر مثل قدیم نیست که برای هر کاری نیاز به کارگر و کارمند داشته باشیم و  اقتصاد به خاطر حضور ماشین و اینترنت و کامپیوتر و بسیاری از شغل های ماشینی، نیازمند ایجاد شغل برای کارگر و کارمند نیست و لذا باید توجه داشت که هزینه ایجاد شغل برای هر نفر بسیار گران تر از قبل است و در صنعت هر شغل حداقل به ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان سرمایه گذاری و در بخش خدمات و بازرگانی نیز حداقل به ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان سرمایه نیاز دارد.

آمارهای کلان بانک مرکزی چه می گوید؟

 طبق آخرین نماگرهای بانک مرکزی انتشار یافته در آذرماه ، جمعیت ایران در حال حاضر حدود ۷۶میلیون نفر است که ۵۴ میلیون نفر یعنی ۷۱ درصد در شهرها و ۲۹ درصد در روستاها زندگی می کنند.
رشد جمعیت ۱٫۳ درصد گزارش شده که سبب کاهش آن نسبت به سال های قبل که تا ۴ درصد رشد کرده بود،  تورم وگرانی ها، بیکاری و کاهش رشد اقتصادی و افزایش شدید هزینه زندگی در سال های اخیر بوده است.

تراکم جمعیت در هر کیلومتر مربع ۴۵ نفر است اما به جهت خشک بودن، بیابان های بزرگ و مناطق کوهپایه ای محدود، تراکم جمعیت در نوار شمالی دریای خزر و مناطق شمال مرکزی و غرب کشور بسیار است اما در سایر مناطق جمعیت تراکم کمی دارد. مشکل کمبود آب همچنان به عنوان عامل کمیاب تولید گزارش شده و کم آبی یکی از معضلات اصلی سال های پیش رو در شرایط رشد جمعیت خواهد بود. ترافیک و شلوغی و تراکم شدید جمعیت در شهرهای بزرگ و آلودگی هوای بسیاری از شهرها، از معضلاتی است که در کنار بیکاری و رشد جمعیت باید به آن توجه شود تا تعادل نسبی ایجاد نماید.
جمعیت فعال کشور ۲۴ میلیون نفر گزارش شده و نرخ بیکاری رسمی ۱۱٫۲ درصد است که البته به عقیده کارشناسان بیکاری واقعی بالاتر از این رقم است و بیکاری پنهان و نیمه پنهان با بهره وری و کارایی پایین نیروی کار نیز باید به آن اضافه شود.
نرخ بیکاری در شهرها ۱۲٫۵ درصد و در روستاها ۸ درصد در بین زنان ۱۷٫۷ درصد و در بین مردان ۹٫۸ درصد گزارش شده است همچنین در بین جوانان ۱۵ تا ۲۹ سال نرخ بیکاری ۲۳ درصد و در بین جوانان ۱۵ تا ۲۴ سال نرخ بیکاری ۲۵٫۸ درصد گزارش شده است.
رشد اقتصادی کشور با نفت منفی ۵٫۴  درصد و بدون نفت منفی ۲٫۴ درصد گزارش شده است که تناسبی با رشد جمعیت و بیکاری موجود کشور ندارد.
نرخ تورم ۴۰ درصدی شهریور و رشد نقدینگی ۲۰٫۴ درصدی به اضافه نرخ تورم ۴۳٫۱ درصدی مرداد ماه ۹۲ نسبت به مردادماه سال ۹۱ – نرخ تورم ۱٫۲ درصدی مرداد ۹۲ نسبت به تیرماه ۹۲ نشان دهنده روند شدید افزایش هزینه های زندگی است که روی هزینه تولید، سرمایه گذاری برای ایجاد شغل و رشد جمعیت و سطح زندگی نیز اثرگذار  است.
لذا باید تناسبی بین سرمایه گذاری و تورم و بیکاری و رشد اقتصادی ایجاد شود تا جمعیت و رفاه کشور نیز متناسب با آن حرکت کند.

تشکیل زندگی و خرید خانه برای یک زوج جوان نیز به ارقام قابل توجه نیاز دارد و  خرج ماهانه زندگی نیز بسیار پرهزینه شده و با توجه به بالارفتن سطح زندگی و وسایل و لوازم زندگی و گران شدن مسکن و خودرو و لوازم خانگی و….  هزینه هر یک از اعضای خانواده ده ها و صدها برابر قبل رشد کرده است.
براین اساس، تاکید می گردد که رشد جمعیت ایران باید متناسب با رشد جمعیت و کنترل تورم باشد. صاحب نظران می گویند که برای کاهش نرخ بیکاری به نرخ طبیعی زیر ۵ درصد، چاره ای جز متناسب ساختن نرخ رشد اقتصادی با رشد جمعیت نیست. در شرایطی که نرخ تورم ۴۰ درصد و نرخ رشد اقتصادی منفی ۵ درصد است، رشد جمعیت عملا به معنای رشد بیشتر بیکاری است.
در سال های بعد از انقلاب جمعیت ایران از ۳۶ میلیون نفر در سال ۱۳۵۷ و سال انقلاب، به  نزدیک ۸۰ میلیون نفر در سال رسیده است و اگر هدف ۱۲۰ و ۱۵۰ میلیون نفر جمعیت در چند دهه آینده در دستور کار باشد، عملا نرخ بیکاری را گسترش خواهد داد.
به خصوص با توجه به نرخ بیکاری بالای ۲۵ درصد در بین جوانان، رشد جمعیت عملا به معنای گسترش نرخ بیکاری در بین جوانان خواهد بود.  سیاست های بازنشستگی پیش از موعد و کوتاه کردن دوره خدمت در سازمان های دولتی و شبه دولتی، نیز عملا به رشد بیکاری بیشتر  منجر شده است زیرا از یک سو منابع را به سمت مستمری و حقوق بازنشستگی هدایت می کند و از سوی دیگر بازنشسته ها که اکثرا جوان و در سن کار و فعالیت می باشند در جای دیگری مشغول به کار می شوند و جایگزین جوانان در  مراکز شبه دولتی، خصوصی و…. می شوند.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که بخشی از رشد اقتصادی چند سال اخیر حاصل افزایش درآمدهای بالای نفتی بوده‌است در حالی که دولت بدون سرمایه گذاری کافی نمی‌تواند به رشدی قابل اتکا دست یابد تا با آن شعار افزایش فرصت‌های شغلی را تحقق بخشد.
وقتی اقتصاد چین با ۲۰ سال رشد اقتصادی بالاتر از ۱۰ درصد که اخیرا و حتی در شرایط بحران مالی سال های اخیر به زیر ۸ درصد و ۷٫۸ درصد رسیده، به کنترل جمعیت روی آورده است و اقتصادهای موفق دنیا با رشد های اقتصادی بالا رشد جمعیت محدود دارند.
در نتیجه برای اقتصاد ایران با معضل بیکاری بالا و تورم بالا، باید ابتدا رشد اقتصادی و تامین آب و کاهش آلودگی هوا و سایر ملاحظات سیاسی و اجتماعی و اقتصادی را آماده کنیم و سپس در یک بستر مطمئن رشد اقتصادی بالای ۶ درصد، برنامه رشد جمعیت را ساماندهی کنیم.

حدود ۷۰ درصد جمعیت ایران زیر ۳۵ سال سن دارند. مرکز آمار ایران میزان بیکاری جوانان را ۲۱٫۸ درصد اعلام کرده که تقریباً دو برابر نرخ متوسط بیکاری در ایران است. نرخ بیکاری در استان‌های مختلف ایران نیز متفاوت است. اما  نرخ  بیکاری در استان‌های مرزنشین از دیگر نقاط ایران بالاتر است. در نتیجه با چنین جمعیت جوانی، نباید نگران نیروی کار برای اقتصاد و فعالیت های اجتماعی و همچنین  پیرشدن جمعیت باشیم.
جمعیت ایران از نظر جوانان و اشخاص سن بالا از بسیاری از اقتصادهای دنیا مانند آلمان و فرانسه و ایتالیا و…. وضعیت بهتری دارد و این کشورها با جمعیتی در حدود جمعیت ایران و با وجود اقتصاد ورشد بالاتر و همچنین با وجود منابع آب و اقلیم کشاورزی بهتر، رشد جمعیت کمتری نسبت به ایران دارند.
جدول آمار مرکز آمار و اطلاعات آمریکا در سال ۲۰۲۴،  نرخ بیکاری در سال ۲۰۱۲  و در ۲۰۲ کشور جهان را نشان می دهد که ایران با نرخ بیکاری ۱۵٫۵ درصد در بین ۲۰۲ کشور مورد بررسی رتبه ۱۴۸ را به خود اختصاص داده است که نشان می دهد ۱۴۷ کشور جهان نرخ بیکاری کمتری از ایران دارند.

بر اساس آمار رسمی، تعداد بیکاران ایران بین سه تا سه و نیم میلیون نفر است اما کارشناسان آمار بیکاران را بیشتر از چهار میلیون نفر برآورد می‌کنند. هر ساله دست کم حدود هشتصد هزار نفر وارد بازار کار ایران می‌شوند و ایران توان کافی برای پاسخگویی به این حجم از متقاضیان کار را ندارد.
نرخ بیکاری در استان آذربایجان شرقی به خاطر ویژگی های فرهنگی و روحیه کسب وکار کمترین نرخ ها در سال های اخیر گزارش شده و در استان های سیستان و بلوچستان، لرستان، گیلان و… بالاترین نرخ های بیکاری در دو دهه اخیر بوده است.
دولت در چند سال قبل حجم بسیاری از منابع بانکی را به سمت بنگاه‌های زودبازده هدایت کرده بلکه بتواند از فشار بیکاران بکاهد اما برآوردهای رسمی نشان می‌دهد که تلاش دولت تاثیر چندانی بر کاهش نرخ بیکاری نداشته‌است.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که ایران برای این که بتواند بیکاری را کنترل و نرخ آن را کاهش دهد باید سالانه بیشتر از یک میلیون شغل ایجاد کند در حالی که در طول سال‌های اخیر به طور متوسط نتوانسته برای بیشتر از ۵۵۰ هزار نفر شغل ایجاد کند.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که ایران برای غلبه بر مشکل بیکاری، نیازمند رشد اقتصادی بالای هفت درصد است اما در طول چند سال قبل متوسط رشد اقتصادی در حد پنج درصد بوده‌ و کمتر از آن و حتی رشد منفی ۵ درصدی در سال ۹۱ بوده است .  نرخ رشد اقتصادی در سال های و به خاطر تحریم های اقتصادی کشورهای غربی و آمریکا و همچنین سوء مدیریت دولت احمدی نژاد به منفی ۵٫۴ درصد افت کرده است و کارشناسان معتقدند که از سال به تدریج به رشد اقتصادی بالای ۲ تا ۳ درصد می رسد و می تواند به کاهش نرخ بیکاری کمک کند.

دستکاری  در تعریف شاغل

کارشناسان می گویند در تعریف شغل و کار و بیکاری، باید مبنا تامین حداقل معیشت و تامین نیاز و هزینه های زندگی خانوار باشد و تعداد ساعات کار در هفته بدون توجه به میزان درآمد نباید مبنایی برای تعریف کار و شغل باشد. لذا اختلاف نظرهای بسیاری برای شغل و بیکاری وجود دارد.

اما علاوه بر این موضوع، بی ثباتی در مورد وضعیت شغلی، عدم امنیت شغلی، نارضایتی از شغل و وضعیت حقوقی و خصوصی یا دولتی بودن شغل، و بسیاری از معضلات دیگر نیز سبب شده که نوعی اشتغال نامطمئن و موقت و بیکاری پنهان نیز در اقتصاد ایران وجود داشته باشد.
تا سال‌های ۱۳۸۳ شاخص نرخ بیکاری اینگونه تعریف می‌شد که در آن هر شخصی که ۲ روز در هفتهٔ مرجع را کار می‌کرد شاغل محسوب می‌گشت. در سال ۱۳۸۳ (دولت هشتم) تعریف نرخ بیکاری تغییر یافت. بسیاری معتقدند بودند این تغییر برای کمتر نشان دادن نرخ بیکاری در کشور توسط دولت نهم صورت گرفته است. این تغییرات از بهار ۱۳۸۴ در آمارها منظور شده. در حال حاضر بر اساس تعریف دولت هر کس حداقل یک ساعت در هفته کار کند، شاغل محسوب می‌شود. مرکز آمار ایران در این باره اعلام کرده تغییر نرخ بیکاری در دولت هشتم در راستای همسوکردن شاخص‌ها با استانداردهای سازمان بین‌المللی کار بوده است و تنها سبب ۱٪ تغییر در نرخ بیکاری و آن‌هم برای یکبار شده است؛ همچنین این مرکز اعلام کرده که در تعریف قبلی امکان ارزیابی بعضی مشاغلی که در هفته کمتر از ۱۶ ساعت فعالیت داشته‌اند امکان‌پذیر نبوده. این موضوع در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ نیز مورد توجه قرار گرفت.

با تغییر تعریف نرخ بیکاری، مقایسه بیکاری در دولت های بعد از انقلاب کار مشکلی است زیرا با تغییر تعریف نمی توان وضعیت بیکاری و اشتغال را درست محاسبه کرد. با این حال با توجه به تعریف تازه بیکاری، ظاهرا نرخ بیکاری در دوره احمدی نژاد کمتر نشان داده شده است. که برای کسب اطلاع علاقه مندان انتشار یافته و البته قابل اتکا از نظر مقایسه دقیق دولت ها نیست.
گزارش مرکز آمار ایران از وضعیت شاخص‌های بازار کار ایران نشان می‌دهد که در دوره ۸۴ تا ۹۱، نرخ بیکاری با فقط هفت دهم درصد رشد از ۱۱٫۵ درصد به ۱۲٫۲ درصد رسیده است. در واقع این آمار نشان می‌دهد که تغییر محسوس و بسیاری در میزان بیکاری انجام نشده است که خود نشان‌دهنده این است که طی این سال‌ها به نیازهای تازه بازار کار پاسخ داده شده است.
 طبق تعریف تازه مرکز آمار ایران، متوسط سالانه نرخ بیکاری در دولت هاشمی ۱۲ درصد، دولت اصلاحات (۸۳-۱۳۷۶) برابر با ۱۲٫۷۵ درصد و متوسط این نرخ در دولتهای نهم و دهم (۹۱-۱۳۸۴) برابر با ۱۱٫۶۶ درصد بوده است.
 در دوره دولت احمدی نژاد، به سبب تزریق شدید منابع مالی و بانکی، شغل های زودبازده بسیاری از این وام ها استفاده کردند که به عقیده منتقدان، این شغل ها بی ثبات و ناپایدار بوده است و نمی توان روی آمار اشتغال آنها حساب باز کرد و آنها را جزو شغل با ثبات و کاهش بیکاری حساب کرد.  
بر اساس این گزارش در دوره  ۸۴ تا ۹۱ به طور متوسط هر سال ۸۹۰ هزار و ۸۸۱ نفر به سن کار رسیده‌اند.
مرکز آمار در تازهترین آمار خود در مورد اشتغال همچنین میزان جمعیت شاغل کشور را مورد بررسی قرار داده است. بر اساس این گزارش جمعیت شاغل کشور (نه تعداد شغل) در سال ۹۰ نسبت به سال ۸۵ بیش از ۷۰ هزار نفر افزایش داشته است. تعداد بیکاران نیز در همین فاصله زمانی از ۲ میلیون و ۹۹۲ هزار و ۲۹۸ نفر به ۲ میلیون و ۸۷۶ هزار و ۶۷۸ رسیده که بیش از ۱۱۵ هزار و ۶۲۰ نفر کاهش نشان می دهد در مجموع می توان گفت که جمعیت فعال کشور از سال ۸۵ تا ۹۰ بیش از ۸۰ هزار نفر کاهش یافته است
 این در حالی است که جمعیت بالای ۱۰ سال کشور در همین مدت نزدیک به ۴ ملیون نفر افزایش داشته است. افزایش جمعیت بالای ۱۰ سال کشور از یک طرف و کاهش جمعیت فعال از طرف دیگر بیانکر کاهش نرخ مشارکت در کشور است که در گزارش مرکز آمار نیز به آن اشاره شده است. با توجه به افزایش اندک جمعیت شاغل و همچنین کاهش اندک جمعیت بیکار می توان گفت که حدود ۴ میلیون نفر به جمعیت غیرفعال کشور اضافه شده است. بنابراین در طول سالهای ۸۵ تا ۹۰ از یک طرف حدود ۴ میلیون نفر از جمعیت شاغل کشور به جمعیت غیرفعال تبدیل شده و از طرف دیگر حدود ۴ میلیون نفر نیروی کار به جمعیت شاغل کشور اضافه شده است.

آمارهای رسمی که مرکز آمار ایران روز چهارشنبه قبل از وضعیت بازار کار ایران ارائه کرد نشان از ناپایداری وضعیت اشتغال در استان‌های مختلف و دورقمی بودن نرخ بیکاری در ۲۴ استان کشور دارد.
براساس یکی از اهداف کلی سیاست‌های اقتصادی برنامه پنجم توسعه که ۲سال از اجرای آن قبل است، نرخ بیکاری در ایران باید تک رقمی شود، هدفی که حالا محقق شدن آن دور از انتظار خواهد بود چرا که برآورد‌های کارشناسان این گمانه نزدیک به واقعیت را تقویت می‌کند که افزون بر حدود ۳میلیون بیکار رسمی، حدود ۶ میلیون تحصیل‌کرده جویای شغل در ۸سال آینده وارد بازار کار ایران خواهند شد.
برخی صاحب‌نظران اقتصادی بر این باور می باشند که رشد اقتصادی ایران برای پاسخ دادن به نیازهای بازار کار باید دست‌کم ۱۰درصد شود، حال آنکه بعضی می‌گویند: نرخ رشد اقتصادی ایران در ۲سال اخیر دست‌کم مثبت نبوده است.مرکز آمار در گزارش اخیر خود تأیید کرده که بررسی وضعیت بیکاری استان‌ها در فاصله سال‌های ۸۴ تا ۹۱ نیز نشان می‌دهد که نرخ بیکاری ۱۸ استان افزایش یافته، همچنین در استان مازندران وضعیت بیکاری تغییر نکرده و در ۱۱ استان نیز وضعیت بیکاری بهبود یافته است. البته در استان البرز به‌دلیل تشکیل از سال۹۰، امکان مقایسه با سال۸۴ وجود ندارد اما نرخ بیکاری این استان در پایان سال قبل به میزان ۱۴٫۹درصد بوده است.
یکی از دلایل کاهش نرخ بیکاری در استان‌تهران البته می‌تواند خارج شدن نرخ بیکاری استان البرز در سال‌های اخیر باشد.
مقایسه آمار نرخ بیکاری در فاصله سال‌های ۸۴ تا ۹۰ نیز نشان می‌دهد که در این دوره نرخ بیکاری در ۱۶ استان افزایش یافته بود که در پایان سال۹۱ این تعداد به ۱۸ استان افزایش یافت. همچنین در فاصله سال‌های ۸۴ تا ۹۰ نرخ بیکاری در ۳ استان گلستان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی بدون تغییر باقی مانده بود.

روایتی از نرخ بیکاری ۲۴ درصدی جوانان

با وجود مباحث فراوان مطرح شده در ۸ سال اخیر دربارهٔ فراهم شدن امکان اشتغال برای میلیون ها نفر؛ اما آمارها نشان می دهد نرخ بیکاری جوانان همچنان بالای ۲۰ درصد و بیکاری برای زنان نیز ۲ برابر مردان است.
موضوع قابل تامل اینکه در سالهای اخیر نرخ بیکاری جوانان به میزان ۴ درصد و بیکاری زنان ۸٫۴ درصد افزایش یافته است.
یکی از مهم ترین و پرچالش ترین مباحث مطرح دربارهٔ بیکاری و عدم امکان ورود کارجویان به بازار کار کشور، بخش کارجویان جوان و به عبارتی گروه اصلی متقاضی کار در کشور است که متاسفانه در سال های قبل همواره نرخ بیکاری در این گروه ها چه در بخش مردان و چه زنان بالا و قابل تامل بوده است.
جوانان جویای کار و اغلب گروه های فارغ التحصیل دانشگاهی کشور در گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ و یا ۱۵ تا ۲۹ سال قرار می گیرند. با وجود طرح مباحث فراوان و ارائه آمارهای گوناگون از اقدام دولت های نهم و دهم برای اشتغال زایی در این گروه ها، نرخ بیکاری کارجویان جوان کشور همچنان بالا مانده است.

معضل بیکاری بالای جوانان

طبق آخرین آمار ارائه شده از سوی مرکز آمار ایران، در پایان سال ۹۱ از مجموع ۲ میلیون و ۹۴۴ هزار و ۱۵۸ نفر بیکار در سطح عمومی، ۱ میلیون و ۹۷۳ هزار و ۸۱۷ نفر در گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال قرار داشته اند. به عبارت دیگر حدود ۷۰ درصد کل بیکاران کشور بر اساس آمارهای مرکز آمار ایران را جوانان تشکیل داده اند.
این موضوع نشان دهنده ادامه روند نامتعادل در عرضه و تقاضای نیروی کار کشور و باقی ماندن شدت تقاضای کارجویان به سبب عدم ورود به بازار کار شده است تا جایی که در سال ۹۲ نیز همچنان بازار کار با فشار متولدین دهه ۶۰ برای ورود به بازار کار مواجه است و احتمالا این فشار تا نیمه دهه ۹۰ نیز ادامه خواهد یافت.
بررسی عملکرد دولت های نهم و دهم از سال ۸۴ تا ۹۱ نیز نشان می دهد در سال ۸۴ تعداد بیکاران جوان ۱۵ تا ۲۹ ساله در کشور ۱ میلیون و ۹۲۶ هزار و ۸۹۶ نفر از کل ۲ میلیون و ۶۷۴ هزار و ۸۶۶ نفر بوده است. به بیان دیگر در سال اول فعالیت دولت نهم حدود ۷۵ درصد کل بیکاران کشور را جوانان تشکیل داده اند.

وضعیت بیکاران جوان از ۸۴ تا ۹۱

در سال ۸۵ از مجموع ۲ میلیون و ۶۴۲ هزار و ۶۴۸ نفر بیکار کشور ۱ میلیون و ۹۱۳ هزار و ۶۱۷ نفر در گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال بوده و معادل حدود ۷۵ درصد کل کارجویان در این گروه سنی قرار داشته اند. این رقم در سال ۸۶ از کل ۲ میلیون و ۴۸۶ هزار و ۲۳۸ نفر بیکار ۱ میلیون و ۸۰۳ هزار و ۹۸۲ نفر بود.
در سال ۸۷ تعداد بیکاران کشور ۲ میلیون و ۳۹۲ هزار و ۱۷۹ نفر بوده که از این تعداد نیز ۱ میلیون و ۷۴۷ هزار و ۳۳۶ نفر جوان بوده اند. از آمار ۲ میلیون و ۸۳۹ هزار و ۹۷۱ نفری بیکاران سال ۸۸ نیز ۱ میلیون و ۹۲۲ هزار و ۹۸۰ نفر جوانان ۱۵ تا ۲۹ سال بوده اند.
آمار سال ۸۹ نشان می دهد که از ۳ میلیون و ۲۱۸ هزار و ۳۲۹ نفر مجموع بیکاران کشور، ۲ میلیون و ۱۹۶ هزار و ۲۳۳ نفر معادل بیش از ۶۸ درصد را جوانان جویای شغل تشکیل داده بود. در سال ۹۰ نیز ۲ میلیون و ۸۷۷ هزار و ۶۰۸ نفر در کشور بیکار بوده اند که از این تعداد ۱ میلیون و ۹۱۰ هزار و ۷۲ نفر جوان بوده است.
به صورت کلی سهم بیکاری زنان نسبت به مردان در سال های فعالیت دولت های نهم و دهم به مراتب بیشتر از مردان و تا ۲ برابر بوده است. نکته حائز اهمیت در آمار ۸ ساله بیکاری کشور این است که با وجود ادعای اشتغال زایی میلیونی و مهار بیکاری در استان ها؛ نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۹ ساله یا همان گروه اصلی جویای کار کشور از ۲۰٫۶ درصد در سال ۸۴ به ۲۴٫۵ درصد در سال ۹۱ افزایش یافته است.

در حالی نرخ مشارکت اقتصادی مردان در جامعه ایران ۶۰٫۷ درصد اعلام شده که این نرخ برای زنان ۱۲٫۶ درصد است.
مرکز آمار ایران نرخ بیکاری را ۱۲٫۳درصد اعلام کرد که به تفکیک جنسیت این نرخ برای مردان ۱۰٫۵ و برای زنان ۲۰٫۹درصد بوده است.
بر اساس چکیده طرح آمارگیری نیروی کار سال ۱۳۹۰ که از سوی مرکز آمار ایران انتشار یافتن یافته است، همچنین نرخ بیکاری برای گروههای سنی ۱۵تا۲۴ سال برابر با ۲۶٫۵درصد بوده که به تفکیک جنسیت برای مردان ۲۲٫۹ و برای زنان ۴۲٫۷درصد اعلام شده است.
نتایج این گزارش نشان می دهد تعداد بیکاران سال ۱۳۹۰ در کشور ۲میلیون و ۸۷۷ هزار و ۶۰۸ نفر است که یک میلیون و ۷۱هزار و ۸۵۲ نفر را گروه سنی ۱۵تا ۲۴ ساله دربر می گیرد.
نرخ بیکاری در سال ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰
اقتصاد ایران با جمعیت فعال حدود ۲۴ میلیون نفر در سال ۸۹ با نرخ بیکاری ۱۳٫۵ درصد و در سال ۹۰ با نرخ بیکاری حدود ۱۴ درصد مواجه بوده است اما بعضی منابع رسمی معتقدند که نرخ بیکاری در سال ۹۰ معادل ۱۱ درصد بوده و کارشناسان نیز از نرخ بالای ۱۳ درصد سخن گفته اند
به گزارش بانک مرکزی ایران، در سال ۱۳۸۹، ۲۲٫۵ درصد از خانواده‌های ایران بدون فرد شاغل، ۵۵٫۴ درصد دارای ۱ فرد شاغل، ۲٫۱۷ درصد دو فرد شاغل و ۴٫۹ درصد دارای ۲ و بیشتر فرد شاغل بوده‌اند. در عین حال در سال ۱۳۹۰، ۸۰۰٬۰۰۰ فرصت شغلی از دست رفته که معادل ۱۸ میلیارد دلار تولید بوده‌است

برداشت از آمار ارائه شده این است که نه تنها جوانان در فاصله ۸ سال قبل امکان چندانی برای ورود به عرصه بازار کار کشور نیافته اند، بلکه در پایان سال قبل نرخ بیکاری در گروه جوانان ۱۵ تا ۲۹ ساله افزایش نیز یافته است. حال ممکن است بخشی از این افزایش مربوط به بالا رفتن تعداد تقاضاهای ورود به بازار کار کشور باشد، اما آنچه که مسلم است اینکه اقدامات موثری برای متعادل شدن عرضه و تقاضای نیروی کار در سال های اخیر با وجود ادعاهای مطرح شده صورت نگرفته است.

جدول ۸ ساله بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۹ سال

افزایش ۸٫۴ درصدی نرخ بیکاری زنان!

با وجود گرایش روزافزون زنان برای ورود به بازار کار کشور، اما نرخ بیکاری در این گروه با فاصله معناداری از گروه مردان قرار دارد. نرخ بیکاری زنان ۱۵ تا ۲۹ ساله از ۲۹٫۹ درصد در سال ۸۴ به ۳۸٫۳ درصد در پایان سال ۹۱ افزایش یافته است. نرخ بیکاری زنان این گروه در سال ۸۵ به میزان ۲۹٫۵ درصد، در ۸۶ معادل ۲۹٫۵ درصد، ۸۷ به میزان ۳۱٫۸ درصد، در سال ۸۸ معادل ۳۱ درصد، در ۸۹ به میزان ۳۹٫۷ درصد، در سال ۹۰ نیز ۴۰٫۳ درصد و در پایان سال قبل نیز ۳۸٫۳ درصد بوده است
در سال ۲۰۰۵ میلادی (۱۳۸۴ خورشیدی) نشریه تحقیقات اقتصادی خاورمیانه (میس) در یک گزارش کامل تحلیلی از بحران بیکاری در ایران نوشت: «بحران بیکاری ۴۰ درصدی در ایران که ۲۸ میلیون را شامل می‌شود، جمعیت کل کشور را به طور نسبی دچار فقر اقتصادی کرده‌است.»
در همین سال دولت ایران اعلام کرده‌است که نرخ بیکاری در کشور حدود ۱۲ درصد است که این آمار در نظر بعضی آگاهان غیرواقعی می‌نماید.