نقش ایالات متحده در گرانی طلای جهانی

خبراقتصادی;و سبب کاهش تقاضا و کاهش قیمت در بازارهای غیرتولیدی و افزایش اشتغال و تولید در بخش واقعی اقتصاد می‌شود. بنابراین در کنار سایر تحولات سیاسی و اقتصادی در سطح داخلی و بین‌المللی، هر گونه تغییر نگرش در سطح بین‌الملل نسبت به سیاست‌های پولی، که سبب اطمینان‌بخشی در اقتصاد شود، نقش مهمی در شکل‌گیری انتظارات مثبت نسبت به فعالیت‌های سرمایه-گذاری در سطح بین‌المللی در بخش واقعی اقتصاد دارد و با انتقال منابع مالی به بخش واقعی اقتصاد، می‌تواند در کاهش قیمت فلزات گران‌بها در زمان آتی نقش داشته باشد.

با توجه به تحولاتی که طی سال‌های اخیر در بازار فلزات گران‌بها و به خصوص طلا اتفاق افتاده و سبب شده است که در طول سال‌های ۱۹۷۱ تا ۲۰۱۲، قیمت هر انس طلا روند افزایشی داشته باشد، به طوری که هر انس طلا از ۳۵ دلار در آگوست ۱۹۷۱ به ۱۶۰۰ دلار در سال ۲۰۱۲ رسیده و بعد از آن طی سال ۲۰۲۴ قیمت هر انس طلا روند کاهشی خود را طی کرده است، به طوری که قیمت هر انس طلا در اول اکتبر ۲۰۲۴ به ۱۲۹۳ دلار کاهش یافت، این سؤالات مطرح می‌شود که اولاً قیمت جهانی طلا به چه عواملی بستگی دارد؟ ثانیاً سیاست اقتصادی آمریکا و اروپا چه تأثیری بر قیمت طلای جهانی دارد؟ ثالثاً روند قیمتی فلزات گران‌بها در آتی چگونه خواهد بود؟

بنابراین در ادامه، قبل از پرداختن به سؤالات مطرح‌شده، باید به این دو سؤال‌ جواب داده شود که اولاً سبب افزایش قیمت فلزات گران‌بها در طی سال‌های قبل و به خصوص از سال ۲۰۰۸ تا کنون چیست؟ ثانیاً سبب کاهش آن در طی سال ۲۰۲۴ چه عواملی بوده است؟

تحلیل‌گران اقتصادی معتقدند که روند قیمت فلزات گران‌بها، به خصوص طلا، به تحولات اقتصاد کلان بستگی دارد. مهم‌ترین عواملی که در‌‌ روند افزایشی قیمت طلا در سال‌های قبل، به خصوص از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲ نقش داشته‌اند، عبارت‌اند از:

بحران‌های اقتصادی آمریکا و بدتر شدن وضعیت اقتصادی جهان

با وقوع اتفاق‌ی ۱۱ سپتامبر در سال ۲۰۰۱، بحران اقتصادی در آمریکا آغاز شد و زمینه‌های بحران مالی ۲۰۰۸ آمریکا فراهم گردید. به دنبال وقوع اتفاق‌ی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، بازار آمریکا مستعد رکود اقتصادی شد و به ‌علت نااطمینانی به آینده‌ی اقتصاد آمریکا و پیش‌بینی رکود، بازارهای مالی این کشور با پدیده‌ی خروج نقدینگی روبه‌رو شدند. فدرال رزرو (Federal Reserve) برای به حداقل رساندن اثر منفی رکود، سیاست‌های انبساطی پولی را به ‌کار گرفت و در دوره‌ی سه‌ساله (۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳)، نرخ بهره را از ۵/۶ درصد به ۱ درصد کاهش داد تا از این طریق، سرمایه‌گذاری را به منظور مقابله با اثرهای منفی رکود حاصل از ترکیدن حباب‌های قیمتی بازار سهام، افزایش دهد؛ اما با ترکیدن حباب قیمتی بازار سهام، بازدهی بازارهای سهام و اوراق قرضه کاهش یافت و سبب خروج نقدینگی از این بخش شد. با ادامه یافتن روند رکودی در اقتصاد آمریکا، بخشی از این نقدینگی وارد بازار فلزات گران‌بها شد. این امر سبب افزایش تقاضای طلا در بازار جهانی و افزایش قیمت آن شد.

تورم ناشی از به‌کارگیری سیاست‌های انبساطی پولی بانک‌های مرکزی

بانک مرکزی آمریکا با افزایش حجم نقدینگی و تزریق آن به نظام مالی، عامل تأثیرگذار دوم بر افزایش قیمت فلزات گران‌بها و طلا بوده است. بنابراین سیاست انبساطی پولی و کاهش نرخ بهره در دوره‌ی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳، اثر بسیار فراوانی در افزایش تقاضای وام‌های ارزان‌قیمت از سوی اقشار کم‌درآمد داشته و سبب شده است تا نظام مالی در آمریکا از قدرت خلق پول اعتباری خود بیش از پیش استفاده کند؛ به طوری که در روند تحولات اقتصادی بعد از سال‌های ۲۰۰۸، خلق اعتبارات بانکی و به‌کارگیری سیاست‌های انبساطی پولی توسط سیاست‌گذاران پولی و مالی آمریکا، منجر به افزایش سطح قیمت‌ها و ایجاد نااطمینانی در اقتصاد جهانی شد و زمینه را برای فعالیت‌های سوداگری فراهم کرد. بنابراین اگرچه قیمت هر انس طلا در سال ۲۰۰۸ کمتر از ۸۰۰ دلار بود، اما در طول چهار سال، با شکل‌گیری فعالیت‌های سوداگری و افزایش تقاضا برای فلزات گران‌بها، سبب شد تا قیمت هر انس طلا در سال ۲۰۱۲ به ۱۶۰۰ دلار برسد.

این رشد شدید در قیمت هر انس طلا و در کنار آن، افزایش ناگهانی قیمت دلار در بازار داخلی، سبب افزایش شدید قیمت سکه در ایران نیز شد. آنچه طی چند ماه‌ اخیر در بازار فلزات گران‌بها اتفاق افتاده بیانگر این است که قیمت هر انس طلا، در مرحله‌ی اول به ۱۲۵۳ دلار کاهش یافته و طی روزهای اخیر، قیمت هر اونس طلا به ۱۲۹۶ دلار رسیده است. البته سبب کاهش قیمت‌ فلزات گران‌بها در ایران، علاوه بر ریشه‌های خارجی، ریشه‌ی داخلی نیز دارد؛ زیرا بهبود شرایط اقتصادی و رونق بیشتر بازارهای تولیدی، جایگاه بازار فلزات قیمتی را کساد می‌کند و دارندگان این گونه فلزات گران‌بها، برای خارج کردن اموالشان از این بازار، به صورت گسترده به سمت فروش می‌روند. بنابراین انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران و انتظارات مربوط به بهبود شرایط اقتصادی، در کنار کاهش قیمت جهانی طلا، در کاهش قیمت فلزات گران‌بها بی‌تأثیر نبوده و حتی سبب افزایش ارزش پول ملی نیز شده است.

بحران بدهی دولت آمریکا و کشورهای منطقه‌ی یورو و ژاپن

افزایش بدهی دولت آمریکا و گذشتن از مرز شانزده تریلیون دلار و نگرانی‌هایی که نسبت به کاهش ارزش دلار در دنیا به وجود آمد، در کنار بحران بدهی اروپا (به خصوص کشورهای منطقه‌ی یورو) که با گزارش‌های رتبه‌های اعتباری منفی در یونان و اسپانیا و افزایش نگرانی‌ها در مورد عمق مشکلات بدهی‌ها در منطقه‌ی یورو، سبب افزایش مداوم تقاضای فلزات گران‌بها و طلا گردید و سبب شد که بازار فلزات گران‌بها به مکانی امن برای دارایی‌های سرمایه‌گذاران تبدیل شود و قیمت جهانی فلزات گران‌بها افزایش یابد. بنابراین افزایش نگرانی‌های بین‌المللی نسبت به بدهی‌های آمریکا، به عنوان کشوری که دارای بزرگ-ترین اقتصاد در دنیاست که تولید ناخالص داخلی نزدیک به پانزده تریلیون دلار دارد، سبب کاهش ارزش دلار و افزایش تقاضای جهانی نسبت به خرید طلا می‌شود.

افزایش تقاضای طلای هند و چین

بر اساس گزارش ماه آوریل ۲۰۱۱ شورای جهانی طلا (WGC)، چین با دارا بودن ۱۰۵۴ تن طلا، ششمین دارنده‌ی ذخایر بزرگ طلای جهان محسوب می‌شود. همچنین واردات طلای هند در سه‌ماهه‌ی دوم سال ۲۰۱۱، به بیش از ۲۶۷ تن رسیده است که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، بیش از شصت درصد رشد داشته است. بنابراین افزایش تقاضای طلای هند و چین طی سال‌های قبل از ۲۰۱۲ سبب افزایش قیمت طلا در جهان شده است.

ورود بانک مرکزی کشورها به بازار طلا

در دوره‌ای که نگرانی‌های بین‌المللی در مورد وضعیت بد اقتصادی در جهان، افزایش بدهی دولت‌ها و نااطمینانی حاصل‌شده از تورم، افزایش می‌یابد، بانک‌های مرکزی به خریداران طلا تبدیل شده‌اند. شورای جهانی طلا (WGC) در گزارش سال ۲۰۱۱ خود اعلام کرده است که بانک مرکزی کشورهای مختلف جهان در پنج‌ماهه‌ی اول سال ۲۰۱۱، معادل ۱۵۵ تن طلا، به ارزش ۱۸/۸ میلیارد دلار، خریداری کرده‌اند که این رقم از کل طلای خریداری‌شده در سال ۲۰۱۰ بیشتر بوده است. مؤسسه‌ی اچ‌اس‌بی‌سی بر این باور است که ورود بانک‌های مرکزی جهان به بازار طلا، عامل مهمی در افزایش قیمت جهانی این فلز گران‌بها بوده است.

علل کاهش قیمت فلزات گران‌بها و طلا

بعد از افزایش قیمت طلا طی چندین سال متوالی، که سبب شد قیمت هر انس طلا به مرز ۱۶۰۰ دلار نیز برسد، انتشار یافتن گزارش‌های فدرال‌رزرو در مورد بهبود شاخص‌های اقتصادی در آمریکا، عرضه‌ی اوراق مشارکت در بانک‌ها و مؤسسات مالی سرمایه‌گذاری در عرصه‌ی بین‌المللی و گزارش بهبود شرایط اشتغال در آمریکا و کاهش تقاضای واردات طلا به وسیله‌ی هند و چین، از جمله عوامل اصلی کاهش ارزش جهانی طلا در سال ۲۰۲۴ به حساب می‌آید؛ زیرا عواملی که سبب خوش‌بینی سرمایه‌گذاران نسبت به بخش واقعی اقتصاد می‌شود، سرمایه را از بخش سوداگری به بخش واقعی سوق خواهد داد و سبب کاهش تقاضا و کاهش قیمت در بازارهای غیرتولیدی می‌شود. در سال ۲۰۱۲ میلادی، بانک‌های مرکزی جهان بیش از ۵۳۵ تن طلا خریداری کرده‌اند که این رقم نسبت به سال ۲۰۱۱ بیش از ۱۷ درصد رشد داشته است. آمارهای رسمی منتشرشده در ماه‌های اول ۲۰۲۴ میلادی نشان‌دهنده‌ی کاهش تقاضا برای خرید طلا از سوی بانک‌های مرکزی جهان است.

 بنابراین با توجه به اینکه با شکل‌گیری بحران اقتصادی و مالی در آمریکا از ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۸، اعمال سیاست‌های انبساطی پولی به منظور کاهش تبعات رکود، نقش مهمی در افزایش قیمت‌های چند سال اخیر فلزات گران‌بها داشت، هر گونه تغییر در عوامل ذکرشده می‌تواند نقش مهمی در کنار سایر شرایط سیاسی و اقتصادی بین‌المللی در افزایش یا کاهش قیمت فلزات گران‌بها، به خصوص طلا، چه در زمان حال و چه در زمان آتی، داشته باشد.

روند تحولات قیمتی فلزات گران‌بها در آینده

دو دیدگاه‌ مختلف در مورد روند تحولات قیمتی بازار فلزات گران‌بها در آینده وجود دارد:

۱٫ در میان حامیان افزایش قیمت‌ها در این بازار، بعضی معتقدند قیمت طلا به نرخ سابق ۱۶۰۰ دلار در هر اونس بازخواهد گشت. این دسته از کارشناسان ادامه‌ی اجرای سیاست‌های انبساطی پولی از سوی فدرال‌رزرو آمریکا را عامل اصلی افزایش قیمت طلا در آینده عنوان می‌کنند.

۲٫ اما در مقابل، بعضی کارشناسان کاهش رشد اقتصادی آمریکا و کاهش نگرانی‌ها نسبت به وضعیت سیاسی خاور‌میانه و کره‌ی شمالی را مجموعه‌ی عواملی می‌دانند که سبب کاهش قیمت طلا خواهد شد. به علاوه، افزایش نگرانی‌ها نسبت به پایان زودهنگام برنامه‌ی محرک پولی آمریکا به عنوان طرح محرکه‌ی اقتصادی آمریکا تا اواسط سال ۲۰۲۴ و کاهش رشد اقتصادی چین، سبب کاهش شدید قیمت طلا در هفته‌های اخیر شده است. همچنین هم‌زمان شدن موارد مذکور با تسویه‌حساب‌های بورس‌بازان بین‌المللی، تسویه‌حساب‌های بانک‌ها با صندوق‌ها، بانک‌ها با بورس‌ها و بانک‌ها با بانک‌ها در سطح بین‌المللی، بر کاهش شدید قیمت‌های جهانی طلا دامن زده است.

موسسه‌ی «HSBC» با توجه به پایان قریب‌الوقوع طرح محرکه‌ی اقتصادی آمریکا و کاهش رشد اقتصادی چین، پیش‌بینی خود از بهای طلا در سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۴ را کاهش داده است. تام کندال، دبیر بخش فلزات گران‌بهای مؤسسه‌ی کردیت سوییس، تأکید کرده است که با توجه به روند نزولی قیمت طلا و سایر فلزات گران‌بها در بازارهای بین‌المللی، احتمال افت شدید قیمت طلا به سطح پیش از سال ۲۰۰۸ میلادی وجود دارد. وی در ادامه تصریح کرده است که با توجه به تصمیم احتمالی فدرال‌رزرو آمریکا برای متوقف کردن برنامه‌ی محرک پولی تا اواسط سال ۲۰۲۴ میلادی، قیمت جهانی طلا نیز به زودی به سطح قیمت‌های پیش از آغاز اجرای سیاست‌های انبساطی پولی در آمریکا بازخواهد گشت.

حجت ایزدخواستی- دکترای اقتصاد و مدرس دانشگاه