روزنامه ملت ما نوشت:
شاعر «انار»گفت: باید برای تالیف سرمایه‌گذاری کنیم، اوایل انقلاب، همه دنبال یک جور هویت بودند اما حالا ناشران به دنبال پول و درآمد بیش‌ترند جز این هم فکر کنند، کاغذی وجود ندارد که بخواهند کتاب خوب منتشر کنند؛ بازار ایران هم پر شده از کالای چینی، چند وقت دیگر کتاب چینی هم می‌آید.این که یک برگ از ۳۶۵ برگ تقویم را به کودک اختصاص داده‌اند، چیز کمی نیست.
کودکان، آن قدر اهمیت داشته‌اند که روزی را به آنها اختصاص دهند، حتی اگر آن‌گونه که باید و شاید این گروه از مردم جامعه را با حق و حقوق خود آشنا نکنند و به آموزش و پرورش‌شان اهمیت ندهند.
هفدهمین روز از ماه مهر، روز جهانی کودک نام گرفته. به بهانه این روز با کسی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که کودکان دیروز و امروز، او را به خوبی می‌شناسند. مجموعه «بازی با انگشت‌ها »، «اون کیه، اون چیه؟ »، «ترانه‌های نیایش»، «قصه دوتا لاکپشت تنها» و… از جمله آثار این شاعر و نویسنده نام آشنای کودک و نوجوا‌ن‌اند. گفت‌وگوی هنرآنلاین با مصطفی رحماندوست به بهانه روز جهانی کودک را می‌خوانید:
ادبیات کودک و نوجوان، شاخه‌ای نورسته از درخت تنومند ادب فارسی است. جایگاه این ادبیات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
روزگاری می‌گفتیم جز ژاپن، وضعیت بهتری را به نسبت کشورهای دیگر در سطح منطقه دارا هستیم اما حالا این طور نیست؛ کشورهایی چون مصر و کره جنوبی، بسیار جلوتر از ما هستند. ما به لحاظ تعداد شمارگان، سطح فهم مخاطب، میانگین مطالعه و… از وضع خوبی در سطح منطقه برخوردار نیستیم، چه رسد به قیاس با کشورهای دیگر.
علت را در چه می‌بینید؟
یک دلیل و دو دلیل برای این کار وجود ندارد. از یک سو سرانه مطالعه در کشور ما بسیار پایین است و کم‌اند خانواده‌هایی که مخاطب جدی و حرفه‌ای کتاب هستند. هرچند این روزها تعداد پدر و مادرهایی که با کتاب‌های خوب آشنا هستند و سراغ کتاب‌های بازاری نمی‌روند بیش‌تر شده است، از سوی دیگر سیستم آموزش و پرورش به گونه‌ای است که بچه‌ها را از هرچه کتاب است بیزار می‌کند؛ سیستمی که در آن نه نیروی فکری کارآمدی وجود دارد که بنشیند و برای بچه‌ها برنامه‌ریزی کند و نه بودجه چندانی دارد تا به تجهیز کتابخانه‌ها بپردازد.
جز آموزش و پرورش، شهرداری و وزارت ارشاد، نهادهای مرتبط دیگر هم هزینه چندانی برای ساخت کتابخانه صرف نمی‌کنند.همه مشابه هم رفتار می‌کنند. کتابخانه، بهترین مکانی است که می‌تواند بچه‌ها را به کتاب علاقه‌مند کند، به شرط این‌که سیستم آموزشی آنها را با کتاب آشنا کرده و به این سمت، سوق داده باشد وگرنه به جایی می‌رسیم که اینک در آنیم. بین ۵۲ کشور در رده چهل و پنجم به لحاظ درک مطلب و در ردیف ۱۸۵ از جهت سرعت اینترنت هستیم.
سرعت اینترنت چه ارتباطی به ادبیات کودک دارد؟
بالا بودن سرعت اینترنت، نشانه رشد فرهنگی یک جامعه است و باید به اطلاع برسانم که ما از عراق و افغانستان هم در این زمینه عقب تریم. ۲۵ سال پیش فکر می‌کردیم ادبیات کودک و نوجوان ما می‌تواند در دنیا تاثیرگذار باشد اما امروز، همه آرزوهایمان، نقش برآب شده است.
قرار ارشاد مبنی بر این‌که ناشران و کتابفروشی‌ها از پرداخت مالیات معاف می‌شوند و هرکس که بخواهد می‌تواند مکان مسکونی خود را به کتابفروشی تبدیل کند تا چه اندازه در رشد کتابخوانی تاثیرگذار است؟
کتابفروشی دردی را درمان نمی‌کند و فایده‌ای ندارد. منصفانه داوری کنید، جایگاه کتاب در سبد خانوار کدام است؟! گرانی و تورم اقتصادی، به‌ویژه در سال‌های اخیر موجب شده، درآمد طبقه متوسط و قدرت خرید آن به عنوان موثرترین طبقه اجتماعی پایین بیاید و توان خرید کتاب را از دست بدهد. حقوق کارمندان در سال، پنج یا شش درصد بالا می‌رود اما قیمت کتاب، ۲۵ درصد. شما خود را به جای پدر و مادر بگذارید، ترجیح می‌دهید شکم بچه تان را سیر کنید یا برایش کتاب بخرید؟! باور کنید تا شکم سیر نباشد کسی به فکر غذای روح نمی‌افتد.
حضور در نمایشگاه‌های مختلف تا چه اندازه به جهانی شدن ادبیات کودک و نوجوان کمک کرده است؟
شاعران و نویسنده‌ها راه خود را پیدا نکرده‌اند اما تصویرگران ایرانی توانسته‌اند زبان خود را جهانی کنند به عبارتی ملاک‌های هرجشنواره را دریافته‌اند و هماهنگ با آن رفتار می‌کنند و این کار خوبی‌ها و بدی‌های خاص خود را دارد. حضور در نمایشگاه‌های گوناگون از یک سو برای ایران، اعتبار بین‌المللی می‌آورد از سوی دیگر موجب فاصله گرفتن تصویر از مخاطب می‌شود. یعنی آنچه تصویر می‌شود هویت ما را نشان نمی‌دهد بلکه بیانگر معیارهای هر جشنواره است.
پس شما معتقد به بومی گرایی هستید؟
هرچه کاری که خلق می‌کنیم، بومی‌تر باشد به همان اندازه جهانی‌تر است و این بومی گرایی، کمی در کتاب‌های کانون پرورش فکری به چشم می‌خورد.
اشاره کردید به این‌که تا اندازه‌ای تصویرگران توانسته‌اند راه جهانی شدن را پیدا کنند، این به زبان متفاوت تصویرگری برنمی گردد. به هرحال شاعران و نویسندگان به زبان فارسی می‌نویسند، زبانی که به نسبت انگلیسی، گستره بسیار کمتری را دربرمی گیرد؟
زبان، نویسنده و شاعر را بسیار محدود می‌کند؛ ترجمه از فارسی به انگلیسی هم هزینه بر است. کلا موارد اینچنینی به یک برنامه‌ریزی کلان فرهنگی نیاز دارد اما به نظر می‌رسد، متولیان فرهنگی ما آنچنان دغدغه فرهنگ ندارند. همه ما گرفتار روزمرگی شده و ارزش هایمان را فراموش کرده‌ایم.
جدای از بازار جهانی، تالیف در کشور خودمان هم به نسبت ترجمه، کم مخاطب‌تر است. این به ضعف متن‌های ما برمی‌گردد یا منفعت‌طلبی ناشران؟
باید برای تالیف سرمایه‌گذاری کنیم. اوایل انقلاب، همه به دنبال یک جور هویت بودند اما حالا ناشران به دنبال پول و درآمد بیش‌ترند حتی اگر به فرهنگ و رشد و گسترش آن هم فکر کنند کاغذی وجود ندارد که بخواهند کتاب خوب منتشر کنند؛ بازار ایران هم که پر شده از کالای چینی، چند وقت دیگر کتاب چینی هم می‌آید، نگران چه هستی؟!
قصه‌های ایرانی، می‌توانند معرف فرهنگ و ادبیات ما باشند…
متل‌ها، افسانه‌ها و ادبیات کهن ایران، گنجینه‌های بی‌پایانی هستند که هویت و فرهنگ ما را تشکیل می‌دهند و لازم است کودکان و نوجوانان با این میراث ارزشمند آشنا شوند و با شناخت گذشته خود به دوره جدید قدم بگذارند. از سوی دیگر قصه‌ها می‌توانند عادت مطالعه را در میان مردم افزایش دهند اما هیچ سرمایه‌گذاری بر بازنویسی و بازآفرینی قصه‌ها و شناساندن آن به نسل جوان نشده چه رسد به معرفی جهانی؟!
تلویزیون، یکی از رسانه‌هایی است که می‌تواند در این زمینه نقش داشته باشد.
بی‌گمان همین طور است اما چنین نمی‌کند. در هر فیلم و مجموعه ایرانی، انواع و اقسام لوازم اضافی و تزیینی دیده می‌شود که ۹۰درصد مردم آرزوی داشتنش را دارند و به‌خاطر گران بودن، نمی‌توانند صاحبش شوند اما در هیچ کدام یک کتابخانه به چشم نمی‌خورد؟! این است رسانه ملی!
با این اوصاف وضع کتاب کودک را چطور بررسی می‌کنید؟
اوضاع کتاب را از سه منظرپدیدآورنده، ناشر و مخاطب می‌توان مورد بررسی قرار داد. شاعران و نویسندگان و مترجمان، کتاب‌های خوبی تالیف و ترجمه کرده‌اند؛ مردم هم این روزها، سطح سلیقه‌شان بالا رفته و کتاب خوب را از بد می‌شناسند و کمتر به سراغ کتاب‌های بازاری می‌روند؛ گرچه هنوز هم تعداد کتاب‌های بازاری کم نیست. می‌ماند سومین ضلع که باید به آن توجه شود.
منظور گرانی کاغذ و مشکلات نشر است؟
گرانی کاغذ که چه عرض کنم، نبود آن، فرهنگ مملکت را تهدید می‌کند. ارزی که به واردات کاغذ سیگار اختصاص داده می شود. در رده نهم است و هیچ بودجه‌ای برای تامین کاغذ نشر در نظر گرفته نشده است. قیمت کاغذ در شش ماه گذشته، ۷ برابر شده و این بر فرهنگ و گسترش فرهنگ کتابخوانی که متولیان، بسیار از آن سخن می‌گویند تاثیر می‌گذارد.
Tabnak.IR | تابناک