گفتگو با بی‌بی‌جان‌ تلویزیون!

روزنامه هفت صبح:محبوبه بیات بازیگر نقش «بی بی جان» در سریال «نوشدارو» از فراموش شدن «بی‌بی جان»‌های واقعی جامعه و غیر واقعی بودن جایگاه بعضی تهیه‌کننده‌ها و کارگردان‌های تلویزیون می‌گوید.

محبوبه بیات با اینکه کارنامه پررنگی در سینما و تئاتر دارد و با یک جین از کارگردانان معتبر سینما از جمله مرحوم علی حاتمی، مسعود کیمیایی و بهرام بیضایی کار کرده اما در تلویزیون هیچ‌گاه حضور پررنگی نداشته است و هر چند سال یک بار در یکی، دو تله‌فیلم یا یک اپیزود از سریال‌های اپیزودی بازی می‌کند که البته همین حضور کم هم پس از سریال «راه بی‌پایان» کمتر از قبل است اما بیات این بار سنت‌شکنی کرد و با دو سریال «نوشدارو» و «ستاره حیات» در تلویزیون ظاهر شد. پخش این دو سریال و نقش‌های باز هم کوتاه بیات در آنها بهانه خوبی بود تا به سراغ این بازیگر برویم و گپ کوتاهی با او بزنیم.

از سال ۸۶ به بعد و پس از اینکه در سریال «راه بی‌پایان» به کارگردانی همایون اسعدیان حضور پیدا کردید، حضورتان در تلویزیون خیلی کمرنگ شد. خودتان  نخواسته بودید یا پیشنهادی وجود نداشت؟

البته از آن موقع تا الان در چند تله‌فیلم و چند اپیزود از سریال‌های اپیزودیک بازی کردم ولی خب در سریالی که حضورم مداوم باشد حق با شماست و چنین سریالی بازی نکرده‌ام. به نظرم دلیل حضور کم من و خیلی آدم‌های دیگر را از ما نباید بپرسید بلکه از عوامل اصلی تولیدات تلویزیون باید پرس و جو کنید. خب متاسفانه یا خوشبختانه من روحیه‌ای بسیار منزوی دارم که این سبب می‌شود ارتباط‌های آنچنانی در حوزه کاری‌ام نداشته باشم.

حوزه کاری ما هم در دورانی به سر می‌برد که شما هر چه ارتباط‌های قوی‌تری داشته باشید بیشتر فرصت حضور پیدا می‌کنید. همین الان تیتراژ بسیاری از سریال‌های تلویزیونی را نگاه کنید مدام با اسم‌های مشترک مواجه می‌شوید اگر هم این اتفاق نیفتد با یک پرس و جوی ساده متوجه می‌شوید که کل فک و فامیل دور هم جمع شده‌اند تا یک کار را بسازند. الان به گونه‌ای شده که اگر سفره‌ای پهن شود، آدم‌ها بیشتر دور و بر خودشان را به کار می‌گیرند.

پس شما از آن دسته بازیگرانی نیستید که بگویید فضای تلویزیون را برای کار کردن دوست ندارید؟

نه، ولی باید قبول کنیم که در شرایط فعلی کار کردن در تلویزیون بسیار سخت شده است. به این سبب این را می‌گویم که در این سال‌ها خوشبختانه من به جز در سریال «تفنگ سر پر» در تمام کارهایم با تهیه‌کننده‌هایی کاربلد و درست کار کرده‌ام. آنها با تمام مشکلات مالی هیچ‌گاه در این زمینه در حق من اجحافی نکرده‌اند. ولی الان تلویزیون علاوه بر مشکلات مالی در زمینه تولید محتوا هم پسرفت اساسی نسبت به قبل کرده است. الان بنای همه چیز بر پایه تولید انبوه آن هم با کمترین بودجه ممکن است.

همه تهیه‌کننده‌ها می‌خواهند به ارزان‌ترین شکل ممکن همه چیز را تمام کنند. شخصا پیشنهادهایی بوده که به سبب مسائل مالی آنها را قبول نکرده ام. برخی از تهیه‌کننده‌های فعلی تلویزیون حاضرند از کنار خیابان هم شده بازیگر بیاورند ولی برای بازیگر باتجربه هزینه‌ای نکنند. واقعا بعضی وقت‌ها آدم از مبالغی که این تهیه‌کنندگان جوان به بازیگران باتجربه پیشنهاد می‌دهند تعجب می‌کند و این سوال برایش پیش می‌آید که اینها از کجا آمده‌اند؟

در «ستاره حیات» و «نوشدارو» هم با چنین مشکلی مواجه بودید؟

نه. خوشبختانه غیر از آن یک موردی که گفتم تا به حال این اتفاق در کاری که آن را قبول کرده ام برایم رخ نداده و تهیه‌کننده‌هایی که با آنها کار کردم، همیشه حداقل به من احترام گذاشته‌اند.

نقش «بی بی جان» در سریال «نوشدارو» یک زن مشهدی قدیمی ‌است. اینکه خودتان هم مشهدی هستید و بالطبع به لهجه مشهدی‌ها خیلی وارد هستید چقدر کارتان را راحت‌تر کرد؟

کلا نقش‌هایی که لهجه داشته باشند را هم دوست دارم و هم زیاد بازی کرده‌ام چون این نقش‌ها شما را مجبور می‌کنند که به فرهنگ یک منطقه وارد شوید و ریز و درشت اصطلاحات و ریزه‌کاری‌های هر لهجه را درآورید و این لذت‌بخش است. متاسفانه امروز خیلی از بازیگران فکر می‌کنند به صرف بالا و پایین کردن آواهایشان می‌توانند اجرا‌کننده خوبی برای لهجه‌های مختلف باشند. آن هم بدون آشنایی با فرهنگ مردم آن منطقه، آشنایی با اصطلاحات جذاب ولی مهجور آنها و حتی شناخت از جنس موسیقی آن لهجه یا گویش. خب چون در «نوشدارو» این شخصیت مشهدی بود کمی ‌کار من راحت‌تر بود.

در نوشدارو با خانواده‌ای مواجه هستیم که همه نگران حال و احوال «بی‌بی» می باشند و این زن قدرت و تاثیر عجیبی در خانواده‌اش دارد به نحوی که تمام دغدغه محمد (هدایت‌ هاشمی) با اینکه خودش دو تا فرزند بزرگ دارد این است که آیا مادرش با رفتن او به خارج از کشور موافقت می‌کند یا نه. فکر می‌کنید امثال بی‌بی جان در نوشدارو چقدر در جامعه امروز ما وجود دارند؟

متاسفانه این یک واقعیت تلخ است که دنیا هر چه به سمت تجدد و پیشرفت می‌رود از سنت‌های اصیل دورتر می‌شود در این زمینه موافقم که شاید از این جنس خانواده‌ها الان کمتر پیدا شوند ولی از طرفی کارهای نمایشی مرزی بین واقعیت و رویاست. به نظرم ما وظیفه داریم بگوییم چقدر این‌گونه روابط فراموش شده خوب است، باید برای این دور هم جمع شدن‌ها و کنار هم بودن‌ها فرهنگ سازی دوباره کنیم. نباید همیشه تلخی‌های جامعه را به این بهانه که واقعیت می باشند نشان دهیم. هر چند معتقدم این جنس روابط و خانواده‌ها هنوز هم در شهرستان‌ها و شهرهای کوچک وجود دارد. به خصوص بین آن خانواده‌هایی که اعتقادات مذهبی قوی‌تری دارند.

گفتید داشتن ویژگی خاص در هر نقشی در انتخاب شما برای بازی در آن نقش بسیار موثر است. ویژگی خاص «بی بی» در «نوشدارو» چه بود؟

این شخصیت در نهایت اینکه بسیار مدیر و سخت‌گیر است و دیسیپلین بالایی از جنس خودش دارد ولی پر از مهربانی، فداکاری و طنازی است که این‌ها کنار هم سبب شده بچه‌های او به شدت به مادرشان علاقه و وابستگی داشته باشند. در عین حال مادر نگذاشته خیلی وابستگی‌هایشان به او زیاد شود و فاصله خوبی را با همه دلتنگی‌هایی که ممکن است برایش ایجاد شود با فرزندان خود ایجاد کرده است.

برای نقش «بی بی» الگوهایی از بیرون هم داشته‌اید؟

زیاد. در خانواده خودم نمونه‌های بسیار زیادی از این زن‌ها وجود دارند. مادر خودم تا حدود زیادی شبیه بی بی جان بود. از طرفی یک زن روشنفکر و سختگیر و از طرفی یک مادر بسیار دوست داشتنی که به راحتی می‌توانستیم در خیلی زمینه‌ها با او صحبت کنیم. حتی یک زن عمویی هم داشتم که ساکن نیشابور بود و سوادی هم نداشت. روحیه‌اش هم کاملا روستایی بود ولی تا زمانی که زنده بود مثل نخ تسبیح بچه‌ها را کاملا کنار هم نگه داشته بود. اطراف خودتان را هم نگاه کنید از این دست مادرها و زن‌ها را می‌توانید پیدا کنید هر چند خیلی کمتر از قبل شده‌اند.

شما در سینما تجربه کارهایی مثل «مادر» و «مسافران» را داشتید. فیلم‌هایی که به خوبی روابط عمیق در خانواده‌ها را نشان مخاطب می‌دهد. خب مرحوم علی حاتمی‌و بهرام بیضایی استادانه این روابط را به تصویر کشیده‌اند شاید مهم‌ترین دلیلش هم درک حس و فضای این گونه روابط در خانواده‌های ایرانی باشد. اما انگار کارگردان‌های نسل امروز عمق حسی خیلی کمتری روی این مسائل دارند و به همین دلیل آن چه از مفهوم خانواده به تصویر می‌کشد خیلی اغراق آمیز و غیر واقعی جلوه می‌کند و شدیدا همه چیز شعاری می‌شود. چقدر با این مسئله موافقید؟

بله. بسیار با این نکته موافقم. البته به نظرم صرفا مشکل آن‌ها خام بودن و جوان بودنشان نیست بلکه مدیریت بد سیستم کارگردان و نویسنده پروری در ایران هم مزید بر سبب است. بسیاری از جوان‌های امروز چه در تئاتر و چه در سینما و تلویزیون بدون پشتوانه‌هایی چون تجربه، مطالعه و شناخت کافی عنوان کارگردان یا نویسنده را به دست می‌آورند. وقتی یک جوان هیچ‌گونه تلاشی برای جلو رفتن درست و کسب تجربه و شناخت کافی نمی‌کند معلوم است که نمی‌تواند کار عمیقی بسازد.

یک جوان بی‌تجربه و ناآگاه از فرهنگ و مقتضیات زمانش چگونه می‌تواند کاری بسازد که با روح و ذهن مخاطبش ارتباط برقرار کند؟ بخواهد هم نمی‌تواند. چون از راه که می‌رسد جایگاهی به او می‌دهند که در نسل ما باید سال‌ها شاگردی می‌کردیم تا به آن جایگاه برسیم. به همین دلیل شما می‌بینید مخاطب ایرانی به جای لذت بردن از کارهایی که با زبان مادری‌اش ساخته می‌شود به سراغ دیدن کارهایی می‌رود که هیچ شباهتی با فرهنگ خودش ندارد ولی لااقل برای او جذاب است.