یادداشت/ باورمندی سخت آدم‌ها

سرویس نمایش هنرآنلاین//

آثار مذهبی در ایران اغلب از نداشتن متن و نویسنده ضربه می‌خورند. یعنی نویسنده‌ای که با عشق و ایمان و تسلط بر تکنیک و ساختار که بخواهد متن مذهبی بنویسد نداریم. یک سری می‌نویسند و متن را هم می‌شناسند اما چون ایمان قوی ندارند متونشان سرانجامی نمی‌گیرد. دسته دوم ایمان دارند و عشق اما این مخلصان از تکنیک و ساختار بی‌خبرند. برای همین هنوز که هنوز است متن در خور تاملی در صحنه‌های ما به نمایش در نیامده است. بله اگر موفقیتی هم بوده در حد درجه دو و سه و…

یاسین حجازی معمای مطربان پریشان را تخیل کرده و این نمایش نمی‌تواند سندیت تاریخی داشته باشد پس در تکنیک و ارائه یک پیرنگ ماهیت وجودی متن از‌‌ همان آغاز می‌لنگد. از آنجا که اسلام با موسیقی میانه درستی نداشته است تخیل صرف کردن در این باره عمومن راه به جایی نخواهد برد. آن هم سرنا و طبل که معلوم نیست در شام آن زمان کاربردی داشته است یا نه؟ و اگر داشته چگونه بوده است؟ ببینید امویان نزدیک به صدر اسلامند و هنوز یک قرن هم نشده است که بخواهند همه اصول را یکباره کنار بگذارند. آن هم ریاکاران که اصل و مبنای دین و اصول و معتقدات را باری به هر جهت هرگز نخواهند گرفت. حالا هزار سبب هم بیاوریم که یزید فلان است و به‌مان، به هر تقدیر او امیرالمومنین به حساب می‌‌آید و در سرزمین اسلامی به ظاهر هم که شده است برای تداوم و بقای قدرتش چیزهایی را رعایت می‌کند. حالا با این اوصاف چگونه می‌شود باور کرد دستور داده باشد پای سرنیزه‌های آمیخته بر سر سرداران کربلا رقص و مطربی و نواختن طبل و سرنا و دایره زنگی مهیا شده باشد؟! این را هم باور کنیم چگونه می‌شود پریشانی مطربان را باور کنیم؟ آن هم سه مطربی که مجلس رقص و پایکوبی را ترک می‌کنند و در خرابه‌ای در شام دو شرطه یزیدی را می‌کشند تا یکی از سه مطرب بتواند پیام‌آور عاشورا و بیداری مردمان دیگر نقاط بشود. به همین سادگی می‌شود در تخیل بدون تاریخ شک و تردید کرد و از بنیان با متن و اجرا مخالفت کرد. پرداختن به امام حسین و قیام و نهضت عاشورا زیباست اما به چه قیمتی؟ چقدر می‌شود تاریخ مذهبی را تحریف کرد و با تخیل داستان سر هم کرد با این هدف که مردم نسبت به این نهضت آگاه بشوند؟ یکی از راه‌های اساسی برای ورود به هر متنی و پذیرش آن سخت گرفتن در داستان‌پردازی است و هر چه ایده‌های دم دستی کنار گذاشته شده باشد آن وقت می‌شود به باوری دقیق‌تر از آن شرایط دست پیدا کرد.

کوروش زارعی کارگردان خوش قریحه و با ذوقی است و می‌خواهد در فضای مذهی و عرفانی تجربیات خود را در اختیار مخاطبانش قراردهد اما با کمبود متن راه به جایی نمی‌برد. معمای مطربان پریشان ساختار روایی و حماسی دارد و همانند آثار بیضایی و برشت است و در آن سه راوی اصلی که‌‌ همان مطربان می باشند پیش برنده قصه‌اند. آن‌ها دو سرباز یزیدی را کشته‌اند و دو تن مانده‌اند تا سربازان را متوجه خود نگه دارند و گریزگاهی برای نفر سوم یافته باشند. در واقع آن‌ها حتا مجبور می‌شوند بعد از دروغ و دغل‌پردازی به صراحت بیان قتل‌ها را به گردن بگیرند و تن به قصاص بسپارند با این هدف که پیام عاشورا را پژواک دهند و عامل بیداری مردم بشوند. داستان با تکنیک فلاش بک سازوکارش را پیش می‌برد. کارگردان هم سعی کرده با تکنیک روایت در روایت و بازی در بازی و جابجایی صحنه‌ها و امکانات نوری و موسیقی این مرور قبل و پرداختن به زمان حال را ممکن گرداند. بازیگران هم هدایت درستی دارند و سیروس همتی و امیر کربلایی‌زاده هم پر انرژی‌اند. صحنه‌پردازی فرزاد معافی هم قابل تامل است و می‌شود از آنجابجایی‌ها تصویرهای بکری را متصور شد. با آنکه این‌ها هست اما باورمندی فضا و روابط و اتفاقات هنوز سخت است. نگارنده اصلن سخت‌گیر نیست اما در ته دلش احساس می‌کند این قصه اتفاق نیفتاده و نخواهد افتاد. حالا هر چقدر انرژی هم صرف تولید و اجرای این کار شده باشد. آن انرژی‌ها و خون دل خوردن‌های کوروش زارعی در کار مشهود است و نویسنده تخیل قوی دارد و تکنیک را می‌شناسد اما با این وجود، مطربان باور شدنی نیستند. حتا اگر واقعی هم باشند با این نوع پردازش راه به جایی نمی‌برند. آخر چگونه جرات گریختن از محفل جشن و سرور یزید را دارند و چرا باید اینان پیام‌آور عاشورا باشند با آنکه هیچ‌شناختی از امام حسین ندارند؟ یا انجام قتل همین طوری هم نیست که بشود بسیار راحت دو نفر را از پیش پا برداشت.‌ای کاش بشود متن را دستکاری کرد!

انتهای پیام/

رضا آشفته