«هیچ‌کجا هیچکس» و «گناهکاران»: کلاه گذاشتن سر مخاطب با ساختار غیر خطی و یک نمونه موفق در سینمای پلیسی‌

۱۲ام بهمن ،

جمعه, ۱۳ بهمن ساعت ۰۲:۰۹ آریان گلصورت

(هیچ کجا: منفی و گناهکاران: مثبت) کافه سینما-آریان گلصورت: هیچ‌کجا، هیچ‌کس دقیقا چنین فیلمی است. فیلمی که از شیوه روایت غیر کلاسیک سوء استفاده می‌کند تا به لطف پیچیده‌نمایی اثری فراتر از آن‌چه هست به نظر برسد. این فیلمی است که گویا ساختار پازل گونه‌اش در تدوین شکل گرفته و نه در فیلمنامه.

هیچ‌کجا، هیچ‌کس (ابراهیم شیبانی):

ضروری‌ترین بحث در مورد فیلمی با روایت غیر خطی، این است که آیا این نوع از روایت چیزی به فیلم اضافه می‌کند یا خیر. شیوه روایت غیر خطی یک فیلم، قبل از هر چیز باید در جهان آن توجیه داشته باشد. در واقع فیلم با این شیوه روایت، باید چیزی بدست آورد که با روایت خطی ممکن نبود. اگر غیر از این باشد، تنها با یک بازی بیهوده فرمی طرف هستیم که می خواهد سر مخاطب کلاه بگذارد و فیلم را مهم‌تر از آن‌چه هست جلوه دهد. این معضلی است که البته فقط در سینمای ایران شاهد آن نیستیم و در سینمای دنیا و به ویژه سینمای کشورهای آمریکای لاتین بارها با آن مواجه شده‌ایم. این‌که فیلمسازی به دلایل مختلف، از متفاوت‌نمایی تا پز روشنفکری، برای فیلمش ساختار غیر خطی برگزیند، بدون آن‌که این ساختار در راستای ارتقای جهان معنایی فیلم باشد. هیچ‌کجا، هیچ‌کس دقیقا چنین فیلمی است. فیلمی که از شیوه روایت غیر کلاسیک سوء استفاده می‌کند تا به لطف پیچیده‌نمایی اثری فراتر از آن‌چه هست به نظر برسد. این فیلمی است که گویا ساختار پازل گونه‌اش در تدوین شکل گرفته و نه در فیلمنامه. هیچ‌کجا، هیچ‌کس داستان یک سرقت و آدم‌های درگیر آن است و مخاطب به مرور و با دیدن صحنه‌هایی از قبل و بعد این اتفاق آن هم بدون ترتیب زمانی، به کل ماجرا پی می‌برد. نکته اما اینجاست که این پی بردن به ماجرا در حد حل کردن یک جدول باقی می‌ماند و کارکرد دیگری ندارد. در واقع این بر هم زدن ترتیب زمانی چیزی به عمق شخصیت‌ها و داستان اضافه نمی‌کند و کاملا بیهود به نظر می‌رسد. بدین ترتیب فیلم می‌تواند تنها برای کسانی که توقع‌شان از سینما در حد جدول حل کردن است جالب باشد. بگذریم از این‌که در پایان ضعیف فیلم، ساختار کامل که نه، رها می‌شود.

گناهکاران (فرامرز قریبیان):

فرامرز قریبیان با این فیلمش سینمای ایران را پس از مدت‌ها صاحب یک فیلم پلیسی قابل قبول کرد. فیلمی که حاصل علاقه کارگردانش به سینمای آمریکاست و بسیار خوب توانسته در عین ادای دین به آثار مختلف گونه پلیسی، کلیشه‌ای و تکراری نیز به نظر نرسد. قریبیان در این فیلم به خوبی از اله‌مان‌های آشنای فیلم‌های کارآگاهی استفاده کرده و مهم‌تر از آن این‌که مخاطبش را دست کم نگرفته و تلاش کرده تا پایان او را همراه و غافلگیر کند. گناهکاران شخصیت‌پردازی‌های قابل قبولی نیز دارد که به لطف انتخاب مناسب بازیگران به نتیجه موفقیت آمیزی ختم شده. شخصیت اصلی فیلم با بازی قریبیان، پلیس کهنه‌کاری است که راه روش خود را دارد و تن به قواعد سیستم نمی‌دهد. این همان شخصیت آشنای گونه پلیسی است که نمونه درست پرداخت شده‌اش را در سینمای خودمان کم‌تر دیده‌ایم. فیلم البته کم و کاستی‌هایی دارد و قابل مقایسه با نمونه‌های موفق سینمای آمریکا نیست؛ حتی در مواردی مخاطب تیزهوش می‌تواند دست فیلمساز را نیز بخواند. با این وجود اگر انتظارمان را در حد سینمای پلیسی نه چندان موفق خودمان پایین بیاوریم، آن وقت می‌توانیم از دیدن فیلم لذت برده و تلاش سازندگانش را ستایش کنیم. بالاخره میان این همه فیلم سینمایی که بیشتر به درد مدیوم تلوزیون می‌خورند، دیدن فیلمی که دغدغه سینما دارد ارزشمند است. وقتی فیلم تمام شد با خودم فکر می‌کردم اگر قریبیان فیلمش را مانند مرحوم (مارتین اسکورسیزی) به پایان می‌رساند، چه قدر می توانست به کیفیت فیلم کمک کند و از آن اثری جذاب‌تری بسازد. دقایقی بعد قریبیان در نشست مطبوعاتی فیلم به پایان اصلی فیلمش اشاره کرد که کاملا مشابه مرحوم بود. پایانی که به سبب ممیزی حذف شد و به نمایش در نیامد. کاش ممیزهای اداره نظارت بیش از این‌ها برای سینمای احترام قائل بودند؛ آن وقت شاید به همین سادگی حاضر نمی‌شدند بخشی از جذابیتِ پایانِ خوبِ یک فیلم را با دلایل نه چندان قانع‌کننده از بین ببرند.

کافه سینما / آریان گلصورت

کافه سینما-آخرین خبرها و یادداشت های سینمای ایران و جهان
باز بازنشر: پورتال خبری ممتاز نیوز www.momtaznews.com

نظرتان را در مورد مطلب فوق بنویسید. نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.